Luisterbereidheid

‘Luister’ is het eerste woord van de Regel van Benedictus, die leefregels geeft voor de monniken die bij de orde van de benedictijnen horen. Gehoorzaamheid betekent in die Regel dan ook zoiets als ‘luisterbereidheid’. Er is in de benedictijnse spiritualiteit veel aandacht voor een luisterende houding. Die begint bij de abt, die verantwoordelijk is voor de goede gang van zaken. Bij zijn aanwijzingen en vermaningen dient hij zich te laten leiden door de wet des Heren en in gedachte te houden dat hij over alles rekenschap verschuldigd is aan God. De abt gaat voor, ook in het luisteren: allereerst naar de Schrift en de Regel, die zijn voor hem normerend. Maar hij luistert ook naar wat er leeft bij zijn broeders, en handelt bij alles in goed overleg.

Twee weten meer dan één

Luisterbereidheid is voor monniken die samenleven in een kloostergemeenschap een absolute voorwaarde. Wie niet open staat voor wat tot hem of haar gezegd wordt, kan niet groeien. Het klooster is bedoeld als een leerschool in de dienst van de Heer, het biedt een levenslange vorming om het evangelisch onderricht van Jezus in praktijk te brengen. Twee weten meer dan één. Van de ouderen wordt verwacht dat zij grotere ervaring hebben en dat zij nieuwkomers daarvan laten profiteren.

Maar ook weet Benedictus, hoogstwaarschijnlijk uit ervaring, ‘dat de Heer dikwijls aan een jongere openbaart wat het beste is’. Dus wordt in het broederlijk beraad naar iedereen geluisterd, al heeft de abt het laatste en beslissende woord. Zijn ambt als overste en herder is een dienst, die vraagt dat hij zich aanpast aan ieders geaardheid en bevattingsvermogen. Bij zijn leidinggeven volgt hij niet de neigingen van zijn eigen hart, maar hij zoekt het welzijn en de groei van iedere broeder. De broeders moeten ook graag bereid zijn aan elkaar te gehoorzamen. Ook aan elkaar behoren zij ‘om strijd’, ‘het goed van de gehoorzaamheid te betonen,’ zegt de Regel.

Hart hebben voor de ander

Die respectvolle houding van dienstbaarheid wordt ook goed getekend in het hoofdstuk over de kellenaar uit de Regel. De kellenaar is de broeder econoom, die zorgt voor de materiële zaken in het klooster. Deze moet, naar het voorbeeld van de abt, als een vader zijn voor de hele gemeenschap, bijzondere aandacht hebben voor de kwetsbaren, aan niemand reden geven tot ontevredenheid. Als hij het gevraagde niet geven kan, moet hij minstens een vriendelijk antwoord aanreiken want ‘een vriendelijk woord is meer waard dan de beste gave’, staat in Jezus Sirach. Het gaat om gehoorzaamheid vanuit saamhorigheid, verbondenheid met elkaar; om het bevorderen van onderlinge relaties, gericht op samenwerking en broederschap, met vermijden van confrontaties en competitie.