‘Gij moet JHWH uw God beminnen met heel uw hart, met heel uw ziel en met al uw krachten.’ Zo klinkt het in Deuteronomium. En zo horen we het ook bij Matteüs. Alleen, bij de evangelist wordt deze uitspraak gevolgd door: ‘het tweede gebod daarmee gelijkwaardig, gij zult uw naasten beminnen als uzelf.’
In Jesaja 5,1-7 zingt een geliefde in energieke, agrarische en beeldende taal. Taal die je in het boek Hooglied verwacht. Een wijnbouwer zwoegt zwetend voor zijn druiven. De oogst valt vies tegen. De bittere teleurstelling van de wijnbouwer slaat om in juridische taal van oordeel. Cultuur wordt verwildering, schepping wordt chaos. Ten slotte duidt Jesaja de metafoor en trekt deze door naar het geleefde leven: als je een liefdesband met de God van het recht aangaat, verwacht Hij recht. Maar Hij vindt onrecht.
Hoe leren we de rechte weg te kiezen die God ons wil laten gaan? Dit vergt inzien dat Gods weg een weg is van zowel rechtvaardigheid als van liefde en trouw. Het volgen van goede voorbeelden en de bereidheid tot ommekeer maken daar eveneens deel van uit.
De afgelopen tijd is gedragsdeskundige en coach Natasja Bos op verschillende plekken in de media verschenen om te vertellen over haar boek Het moederhart van God. In het boek onderzoekt ze hoe Gods moederlijke compassie zichtbaar wordt in de Bijbel én in ons dagelijks leven. Wat betekent het dat God niet alleen als Vader, maar ook als Moeder benaderd kan worden? En hoe leren we kijken met liefdevolle ogen – naar onszelf, naar God en naar de wereld?
Mijn visie op het boek van Reinier Sonneveld is gemengd. Allereerst merk ik graag op dat ik mij in zijn intentie kan vinden. Het idee van een eeuwigdurende hel waarin grote zondaars en ongelovigen voor altijd en eeuwig worden gestraft, past inderdaad niet bij het geloof in God die ten diepste liefdevol en barmhartig is. Terecht brengt Sonneveld in dat, volgens de Bijbel, God onrecht en zonde wel kan en zal bestraffen. Maar het is inderdaad de vraag of we ons die straf per se als eeuwig moeten voorstellen. Er zijn immers veel Bijbelteksten die wijzen op een hoopvolle toekomst voor alle mensen, voor de hele wereld. Daar past dan geen eeuwige hel bij. Dat zou betekenen dat we ons de straf in het hiernamaals moeten voorstellen als tijdelijk en dat er ruimte zal zijn voor reiniging en bekering.
Jona en Matteüs vertellen over de ergerniswekkende goedheid van God. De God van Jona en de landheer van Matteüs zijn uitermate ruimhartig, wat verkeerd valt bij de profeet en bij de arbeiders van het eerste uur. Je kunt die ergernis zelf meevoelen met Jona en de arbeiders. Maar kun je dezelfde situatie ook bezien alsof je een Nineviet was of een werker van het laatste uur? Zou je ook met de Eeuwige en met Jezus mee kunnen kijken en het goddelijk perspectief het zwaarst kunnen laten wegen?
In de kerk gaat het nogal eens over Gods vergevende liefde, die als voorbeeld gesteld kan worden voor onze eigen opstelling tegenover onze medemensen. In de Bijbel zien we echter ook een heel andere God, die woedend wordt en dat niet onder stoelen of banken steekt. Hoe kunnen we dat uitleggen?
Wie denkt aan het goddelijke moederschap, denkt vaak aan zachtheid, koestering en tederheid. Toch laat Augustinus van Hippo (354-430) zien dat het goddelijke moederschap ook een confronterende, harde kant kent. In zijn bekeringservaring treedt Continentia naar voren — niet alleen als troosteres, maar ook als strenge gids die zijn oude leven doorbreekt. Wie is deze goddelijke moeder die hem tot overgave dwingt?
De teksten voor vandaag cirkelen rond het beeld van de grote wateren als de archetypische chaos die ons leven dreigt te verzwelgen, en daarboven de Eeuwige die niet (zoals de goden uit voor-bijbelse mythen) in een gevecht op leven en dood met die chaos verwikkeld is, maar er soeverein over gebiedt. Dat geeft aan de menselijke situatie een dubbel perspectief: het leven is hachelijk, overgeleverd aan de chaoskrachten; maar verbinding met de Eeuwige geeft rust en vertrouwen, want de chaos is niet de doorslaggevende werkelijkheid.
