Rudolf Marschall: De goede herder

In deze rubriek licht Marleen Hengelaar een kunstwerk uit, dat raakt aan de actualiteit van het kerkelijk jaar. We hebben net Kerst gevierd, de engelen horen zingen en de herders bij de kribbe zien staan. Het Kind zal blijken óók een herder te zijn, een Goede Herder…

Beelden, beeldspraak en een beeldende manier van spreken spelen een heel grote rol in de Bijbel. De Bijbel is een beeldenboek. De Bijbel bevat maar heel weinig rechttoe rechtaan theologische uitleg, het overgrote deel van de openbaring bestaat uit verhalen, gedichten, liederen, gelijkenissen en zelfs performances, zoals Jesaja die drie jaar poedelnaakt rondloopt en Jeremia die lange tijd een juk voor koeien draagt. Of ook Jezus, die de voeten van zijn discipelen wast. 

Waarom doet de Bijbel dat? Omdat de Bijbelse boodschap zo niet blijft steken in abstracties, maar concreet wordt gemaakt. De verhalen, gelijkenissen, metaforen, visioenen en uitbeeldende handelingen brengen de boodschap dichterbij. Ze spreken letterlijk tot onze verbeelding. Ze nodigen ons uit tot inleving in het beeld en deelname aan het verhaal. We voelen de emoties en identificeren ons met de personen die een rol spelen in het verhaal. We worden aangesproken op een dieper niveau dan alleen ons verstand.

Ze nodigen uit tot inleving in het beeld en deelname aan het verhaal

Ruimte voor de verbeelding

Psalm 23 zingt ‘De Heer is mijn herder’ en je vraagt je af wat dat precies betekent. Je stelt je voor hoe God voor jou als schaap zorgt. Hoe hij bezorgd over je is en je gaat zoeken. Hoe hij naar je kijkt, als hij je eindelijk vindt. Beelden scheppen een ruimte voor de verbeelding om in te vertoeven en in rond te dwalen, op onderzoek uit te gaan en nieuwe dingen te ontdekken, over jezelf, over de werkelijkheid en over God.

De katholieke kunsthistoricus Frits van der Meer zei: ‘Het woord is hoger, maar het beeld is dichterbij.’ Het woord kan abstracte waarheden in woorden vangen, kan dingen op een rijtje zetten en verduidelijken, kan vernuftige theorieën opbouwen, maar het beeld maakt concreet, maakt dat je het voor je ziet en laat je zo de gevoelswaarde en betekenis van iets ervaren. In één klap, in één beeld.

Een klein nuanceverschil, net een andere houding of net een andere blik, kan een heel verhaal vertellen. Om dat in woorden te vangen zou je inderdaad 1000 woorden of meer nodig kunnen hebben. Maar ook: omdat het beeld zichtbaar en concreet maakt en je de gevoelswaarde van dingen laat ervaren, spreekt het eerder je hart aan. Het beeld is dichterbij, dichterbij ons hart. In het kennen van God kan niet alleen ons verstand, maar ook ons gevoel, onze verbeelding en eigen ervaring ieder een eigen rol spelen.