Ruimtereizen en geloof

De mens heeft in Genesis de opdracht gekregen om de aarde te bevolken. Zouden daar ook gebieden buiten onze planeet bij kunnen horen? Waarom wel, of niet? Zulke vragen stelt Maaike Harmsen naar aanleiding van ontwikkelingen in technologie en kennis van het heelal.

Over twee jaar gaan de eerste Starship-raketten naar Mars en als dat goed gaat, landen over vier jaar de eerste mensen op Mars, zei ingenieur en SpaceX eigenaar Elon Musk in september 2024 op X. Hij wil een kolonie van mensen op een andere planeet starten. Hoe komt iemand hierop? En wat kun je als christen hiervan vinden? Niet een land, maar een commercieel bedrijf wil het eerste zijn dat mensen op een andere planeet zet.

Mensen op Mars zetten is een oude droom van Musk. Na verkoop van zijn tweede internetbedrijf zette hij al zijn bezit in voor twee doelen: elektrische auto’s en zonnepanelen maken om leven op deze aarde mogelijk te blijven houden via duurzame doelen (Tesla), en leven laten starten op een andere planeet (SpaceX).

SpaceX’ mission statement is om de mensheid multi-planetair te maken. Musk wil niet naar Mars om te vluchten maar hij ziet Mars als een tweede plek voor de mensheid om te wonen naast de aarde, een kolonie, zodat – mocht de aarde getroffen worden door een asteroïde of een andere ramp – er toch nog bewust levende wezens in het heelal kunnen voortbestaan. En, dacht Musk, het is een spannende toekomst: een kolonie op Mars. Daardoor kunnen mensen betekenis toekennen aan hun leven.

Multi-planetair worden

Musk groeide als puber op zonder religie interessant of coherent te vinden. Hij las de filosofen die hij kon vinden, zoals Nietzsche, Schopenhauer en Heidegger; immanente filosofieën die vooral het einde en doel van de mens in zijn dood benadrukten. Musk vond vervolgens in sciencefiction een beter antwoord.

Antwoorden zoeken waarom het heelal er is, is de betekenis van ons leven zelf, zegt de supercomputer in The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy van Douglas Adams. Musk haalt dit vaak aan. En we kunnen beter maar opschieten met multi-planetair worden. NASA kan al niet meer een raket bouwen naar de maan. We must pass the great filter, postte Musk eerder op X.

Elon Musk ziet Mars als een tweede plek voor de mensheid

Volgens de Great Filter-theorie is er een fase in het evolutionaire proces die het vrijwel onmogelijk maakt om intelligent leven in het heelal te verspreiden. Straks vergaat onze beschaving en komen we niet meer door die laatste barrière of filter heen van iedere vorm van leven.

Buitenaards leven

Deze vragen lijken misschien vergezocht maar de vraag naar onze plek in het heelal en ons doel is door nieuwe kennis over het heelal toch boeiender dan we denken.

Sinds nog maar honderd jaar weten we dat ons Melkwegsterrenstelsel niet het enige is, maar dat er miljarden sterrenstelsels zijn. Ons eigen sterrenstelsel heeft tweehonderd miljard planeten die op een goede afstand van hun ‘zon’ staan om water te bevatten (zogenaamde exoplaneten).

Al voor de ontdekking van deze planeten waren er theologen en filosofen die nadachten over de mogelijkheid van buitenaards leven. Andrew Davison, hoogleraar Theologie en Natuurwetenschappen aan de Universiteit van Cambridge, beschrijft hen in zijn boek Astrobiology and Christian Doctrine. Exploring the Implications of Life in the Universe (2023).

In Nederland dachten de theologen Berkhof en Bavinck na over buitenaards leven en de mogelijkheid ervan, vooral omdat het heelal zo groot blijkt te zijn en wij vanuit de bijbelboeken geen zicht krijgen op leven op andere planeten of andere levensvormen.

We zijn misschien niet uniek, maar wel geliefd bij de Schepper (Cees Dekker, Heino Falcke, Maaike Harmsen, ‘Plaats de mens niet in het middelpunt van het heelal’, Nederlands Dagblad, 27 februari 2021). En misschien komen we nooit andere levende wezens tegen door de enorme afstand tussen zonnestelsels.

Maar goed, misschien zijn we wel uniek. Het heelal is groot, en eens zal deze planeet vergaan (denk aan 200 miljoen jaar) doordat al het water verdampt vanwege de expansie van onze zon. Moeten wij niet eens denken over verhuizen? De mensen moeten zich verspreiden over de aarde – moeten we die lijn niet doortrekken naar andere leefbare planeten?

Minder risico op uitsterven

In een artikel dat ik schreef met professor Gijsbert van den Brink voor Philosophia Reformata, proberen we een ‘extra mijl’ te gaan om de redenen van Mars-kolonisatie te begrijpen en een antwoord te geven. We stellen dat onderzoek naar het heelal een mooie manier is om invulling te geven aan de opdracht voor de mens om God te leren kennen door de natuur. Door namen te geven aan hemellichamen geven we gehoor aan de opdracht om alles wat wij zien te cultiveren.

Als dat ook betekent dat we een onderzoekscentrum op de maan nodig hebben, of mensen naar Mars zouden kunnen sturen voor wetenschappelijk onderzoek, dan is dat op zich prima. Men mag wel afwegen hoe groot het budget voor dit onderzoek is, afgezet tegen alle andere budgetten.

Laten we nu teruggaan naar het mission statement van SpaceX en de redenen voor Mars-kolonisatie. In de eerste plaats zou verspreiding van de mensheid over verschillende planeten het risico op uitsterven verminderen.

De bijbelboeken geven geen zicht op leven op andere planeten

We hebben als mensheid de belofte gekregen in Genesis dat er nooit meer een zondvloed komt die ons uitroeit (Gen. 8:21). Dat betekent niet dat wij hier op aarde de natuur tot bijna uitsterven mogen brengen. We moeten niet alleen de natuur beheren maar ook bewaken (Gen. 2:15).

De tweede reden voor Mars-kolonisatie gaat over de betekenis die leven heeft voor mensen. En hier kunnen we zeggen dat we gewoon doordat wij mens zijn, betekenis hebben voor God en onszelf, ongeacht onze prestaties.

Een kerk op Mars

Het is onvoorspelbaar wat technologische ontwikkelingen ons gaan brengen. Misschien komt er een kolonie op Mars. Ongetwijfeld zullen er dan boeken van de aarde digitaal meegenomen zijn, inclusief de bijbelboeken.

Wat als er een paar mensen op Mars uit verveling of andere redenen die gaan lezen, en vragen aan de aarde ‘kom over en help ons’? Natuurlijk zouden we dan gaan en als pelgrims ook daar het goede nieuws verspreiden. Zo komt er ook een kerk op Mars. En misschien over een paar honderd jaar op vele andere planeten. Denk er alvast maar over na …