De Oosterse kerken zijn voor velen in het Westen een mysterie. We weten dat ze bestaan, dat ze ten dele rond andere dogma’s zijn gebouwd, en dat ze gemiddeld genomen zich minder in publieke zaken mengen in een poging maatschappelijk relevant te zijn. De zorg voor de armen en de kwetsbaren en dat in de schaduw van de wereld is vaak een groot goed. En dan heb je de Russisch-Orthodoxe kerk en de zeer zichtbare patriarch Kirill die zich graag laat fotograferen met president Poetin en geen kans onbenut laat zijn mening over dingen te ventileren. Ook hun steun- direct en indirect- voor de ‘militaire operatie’ in Oekraïne deed toch -buiten de wenkbrauwen- ook de vraag rijzen hoe die relatie, die cynische symbiose, tussen de Russische staat en de Russisch-orthodoxe kerk zich ontwikkeld heeft op een zodanige manier dat we in dit soort van situaties hebben kunnen eindigen.

Een symposium rondom het binnenkort te verschijnen boek van Arjan Plaisier: Een tijd om te helen: naar zichtbare eenheid van Rome en Reformatie (KokBoekencentrum, 18 september 2025).

De evangelielezing omvat drie korte scènes in en bij de tempel. In Marcus 11 is Jezus in Jeruzalem aangekomen. Er volgen confrontaties met hogepriesters en schriftgeleerden, de opmaat voor zijn arrestatie en kruisiging. Die confrontaties vinden plaats in de tempel, door Herodes de Grote gerenoveerd en uitgebouwd tot pronkstuk van zijn koninkrijk. Jezus heeft er geen oog voor: Hij ziet een arme weduwe die toont wat het betekent om God lief te hebben met alles wat je hebt.

In deze boeiende passage treffen we allerlei vormen van tegenstellingen aan: de belangrijkste versus de minste, de volwassen discipelen versus het kind, zitten versus staan. Al die tegenstellingen dienen Jezus’ boodschap over het tegendraadse karakter van het Koninkrijk van God. In het onderstaande werk ik een aantal van die tegenstellingen uit.

De actualiteit in Israël en Palestina legt een oude spanning opnieuw bloot: die tussen de Joodse wortels van de kerk en haar verbondenheid met medechristenen in de regio. Rabbijn Lody van de Kamp vraagt zich af: hoe ver reikt die verbondenheid eigenlijk? En waar hoort de kerk te staan?

De teksten van deze zondag brengen twee vragen samen. Enerzijds de vraag waar het hart, het innerlijk kompas op gericht is. En anderzijds de vraag naar de waarde van het naleven van geboden en wetten. De waarde van dat naleven staat in relatie tot waar het hart op gericht is. Marcus laat Jezus er een nieuwe inhoud van de begrippen rein en onrein mee aan de orde stellen.

Waarom moesten Ananias en Saffira sterven? Toen uitkwam dat ze een gedeelte van hun bezittingen ten koste van de gemeenschap voor zichzelf hadden gehouden, hadden zij het ideaal van de eerste gemeente geschonden. Maar erger nog was dat ze erover gelogen hadden. Of werd hun gebrek aan geloof hun fataal?

Jezus ligt geregeld in de clinch met de farizeeën over de interpretatie van de geboden. Ze verwijten Hem dat Hij daar te nonchalant mee omgaat. Jezus stelt hun de fundamentele vraag: Waar zijn de geboden eigenlijk voor bedoeld? Maar eigenlijk gaat het de farizeeën ergens anders om: wie heeft het religieus gezag? Jezus laat in zijn reacties merken dat Hij hen doorheeft. Hij antwoordt steeds op twee niveaus, inhoudelijk en op dat van de gezagskwestie. Marcus laat er geen twijfel over bestaan waar deze machtsstrijd op uit zal lopen.

Op het rooster staan Exodus 20,1-17, Psalm 19,8-15, Romeinen 7,14-25 en Johannes 2,13-22(25). Deze exegese focust op de epistellezing. Romeinen 7,14-25 is een bekend en tegelijkertijd ingewikkeld gedeelte. Mensen herkennen zich te pas en te onpas in de dynamiek van wel willen en niet doen. De mens is gevangen in een strijd van trekbewegingen tussen de wet van God willen houden en de wet van de zonde doen. Zij wacht nog op de voltooiing die komt wanneer het lichaam wordt vernieuwd.