“Voetbal vormt je tot winnaar, de kerk tot verliezer”

Heilig gras, clubiconen, de hand van God – in de voetbalwereld barst het van de religieuze symboliek. Supporters zingen op zondag hun liederen, verlangen vurig naar een overwinning en danken het team na de weelde van drie punten. Bovendien lijkt er op het professionele veld ruimte te zijn voor ‘echte’ religie. We zien voetballers kruisjes slaan, het gras kussen en bezield omhoog wijzen na een doelpunt. In deze artikelserie leggen we voetbal en geloof naast elkaar: wat hebben ze gemeen en wat juist niet? Dit keer spreekt redacteur Krina Huisman met voormalig ‘dominee-voetballer’ Pieter Kars van de Kamp.

“Laat ik maar meteen duidelijk maken dat ik kritisch ben op het idee dat voetbal een religie is.” Het is een zachte winterdag en ik slenter met Pieter Kars van de Kamp door het Noorderplantsoen in Groningen. Sinds 2023 is hij predikant van de Rafajahkerk, één van de vier Nederlandse Gereformeerde Kerken in de stad Groningen. Daarvoor stond hij in Grijpskerk, waar hij naast predikant ook verdediger was bij VV Grijpskerk – in het eerste elftal, welteverstaan. Dat betekende iedere dinsdag en donderdag trainen en op zaterdagen wedstrijden spelen. Op zondag stond hij vervolgens op de preekstoel – wel met steeds meer spierpijn, want hij is inmiddels 39 jaar, wat ook de reden is waarom hij afgelopen seizoen besloten heeft om te stoppen met voetbal. “Ik moest steeds meer pijnstillers slikken om een wedstrijd door te komen. Op een bepaald moment moet je concluderen dat je te oud bent geworden om op een zeker niveau te spelen.”

Ondanks zijn liefde voor de sport, is Pieter Kars dus kritisch op het idee dat voetbal een religie is. “Wanneer het EK of WK voor de deur staat, steekt deze uitspraak weer de kop op, vaak binnen de christelijke wereld. Het is alsof sommige theologen zich geïmponeerd voelen door de voetbalwereld, die hun stadia gemakkelijk gevuld krijgen terwijl kerken zogenaamd zouden leeglopen. Voetbal heeft soms wel religieuze elementen. Supporters kunnen erg ver gaan in hun toewijding en laten zich begraven in een kist met clubkleuren, bijvoorbeeld. Je hebt ook spelers die zichtbaar bidden op het veld. Maar door de jaren heen ben ik toch wat kritischer gaan kijken naar de voetbalwereld.”

Het is alsof sommige theologen zich geïmponeerd voelen door de voetbalwereld.

Over die kritische blik wil ik alles weten, want hoe ziet de voetbalwereld er volgens Pieter Kars eigenlijk uit? En waarom zou voetbal volgens hem wat minder vaak vergeleken moeten worden met een religie?  

Harde leerschool

Als predikant staat Pieter Kars niet alleen op de preekstoel, maar wil hij ook het gesprek aangaan buiten de kerk. En voetbal helpt daarbij. Zeker 10 miljoen mensen spelen amateur- en professioneel voetbal, laat hij weten. Zelf speelde hij in het eerste van CSV Apeldoorn, Go Ahead Kampen, EDON en VV Grijpskerk. “Voetbal kan zeker bijdragen aan gemeenschapszin. Je committeert je aan het team en werkt samen om een bepaald doel te bereiken. Voetbal was ook wel echt een harde leerschool. Als kind durfde ik mijn voetbalcoaches niet op te bellen om me af te melden. Dat kon gewoon niet. Je zorgde dat je er was. En daar heb ik in zekere zin als predikant wel baat bij, die harde scholing. Het heeft me toewijding en discipline geleerd, wat het betekent om ergens voor te gaan en ook voor mijzelf op te komen. Dit soort eigenschappen zijn nodig voor gemeenschapsvorming.”

Maar wat betreft de saamhorigheid bij voetbal maakt het wel echt uit of je in een dorp of een stad voetbalt, en op welk niveau: amateur of professioneel. “In Grijpskerk stond een deel van het dorp op zaterdagen langs de zijlijn om het amateurvoetbal te bekijken. In de stad Groningen kom je bijna niemand op de velden tegen, wanneer de vele eerste elftallen van amateurverenigingen spelen. Iedereen verzamelt zich in het Euroborg om FC Groningen, de trots van het noorden, te zien spelen, en daarmee het professioneel voetbal. Maar hoe hoger het niveau, hoe groter de ego’s en hoe individualistischer de sport. Geld speelt een corrumperende rol. Op amateurniveau worden al behoorlijke bedragen betaald. Amateurclubs hebben vaak een interne strijd over het evenwicht tussen eigen kweek en spelers van buitenaf. In de profwereld gaat het nog verder. Daar gaat het al om tientallen miljoenen voor jeugdspelers die zichzelf nog moeten bewijzen.”

Hoe hoger het niveau, hoe groter de ego’s en hoe individualistischer de sport.

Ook heeft Pieter Kars vragen over de aard van het geloof van spelers in het huidige Nederlandse elftal, waarbij geld ook een rol speelt. “Het is mooi dat spelers openlijk voor hun geloof uitkomen, maar ik kan het idee van een prosperity gospel niet helemaal van mij afschudden, dat God je vanwege je geloofsdaden beloont met wereldlijk succes. Kijk waar de spelers allemaal naartoe reizen, met wie ze omgaan en wat ze daarvoor betaald krijgen. Ik vraag me dan af: mag het geloof ook iets kosten? Mag het ook betekenen dat je grenzen stelt of iets laat?”

“Jij moet leren verliezen”

“In voetbal draait het altijd om winnen. Ik heb zelf ook zo’n winnaarsmentaliteit. Ik wil niet verliezen en als ik dreig te verliezen dan ga ik gewoon harder strijden. Een begeleidend psycholoog van de studie theologie zei tegen mij: “Jij moet leren verliezen. Kom mee, dan gaan we in de tuin vechten. Het was echt een beer van een kerel, hè. Die strijd ben ik toen niet aangegaan, want ik wist dat ik ’m zou verliezen. Maar zijn advies ben ik niet vergeten.”

“In de beginjaren van mijn predikantschap wilde ik nog wel eens de discussie met kerkenraadsleden aangaan. Dan kwam ik met allerlei theologen en citaten aanzetten met als doel de discussie te winnen. Dat is nu wel anders. Ik heb geleerd om niet altijd mijn gelijk te halen, om soms de pen neer te leggen en sorry te zeggen. De kerk is een plek waar je door de Geest, de Bijbel en medechristenen gevormd wordt om te lijken op Jezus: een dienaar in plaats van een winnaar dus. In de kerk modderen we soms maar wat aan, moeten we vaak sorry zeggen, en moeten we leren elkaar te verdragen. De overtuigingen van de ander kunnen soms ver van onze eigen overtuigingen afstaan.”

Een mannenwereld

“Verdraagzaamheid vind je overigens niet snel op het voetbalveld. Het is een keiharde wereld. Een echte mannenwereld bovendien. Voetbal kan gemeenschapszin bevorderen, maar ik heb ook gezien dat het niet altijd een inclusieve gemeenschap is. Binnen de wereld worden er keiharde uitspraken gedaan over vrouwen en over LHBTQIA+’ers. In de kleedkamer is ‘homo’ nog steeds een van de meest gebruikte scheldwoorden.”

“Tijdens verschillende wedstrijden heb ik, toen ik aanvoerder was, een regenboogband om mijn arm gedragen, maar dat heb ik geweten. De regenboogvlag wordt gezien als een beschuldigende vinger: ‘Jullie zijn seksistisch en homofoob.’ Wat de voetbalwereld mij geleerd heeft, is dat duidelijke symbolen het gesprek niet altijd bevorderen maar onbedoeld kunnen bijdragen aan polarisatie. Ik zal zelf ook niet snel een regenboogvlag boven de kerk hangen. Ten eerste veronderstelt die handeling dat ik namens de hele gemeente spreek, iets wat praktisch niet haalbaar is omdat er in de kerk allerlei overtuigingen naast elkaar leven. En mogen die meningen er ook zijn? Is daar ook ruimte voor in een ‘ruimdenkende kerk’? Ten tweede durf ik LHBTQIA+’ers niet te beloven dat de kerk ook daadwerkelijk een veilige ruimte voor ze zal zijn. Dat is natuurlijk wel het streven, maar we zijn er nog niet. Zelf hoop ik een steentje bij te dragen aan meer inclusiviteit door hierover het gesprek te blijven voeren en ook inclusief te leven. Het show don’t tell principe.”  

“Het idee dat voetbal iets doet wat religie altijd deed, zorgen voor verbondenheid en samenhorigheid is daarom niet het hele verhaal. Voetbal kan zeker gemeenschapszin bevorderen, maar de voetbalgemeenschap is lang niet altijd inclusief. En dan heb ik het nog niet eens over rellen, maatschappelijke kosten voor politie-inzet, drank- en vuurwerkmisbruik op de tribunes. En ik houd mijn hart vast wat Trump het komende WK in de VS gaat doen…”

Ik houd mijn hart vast wat Trump het komende WK in de VS gaat doen.

Vrije zaterdagen

Inmiddels zijn we al drie keer door het niet al te grote plantsoen gewandeld. Tijd voor lunch. Ik vraag Pieter Kars of hij het voetballen mist, nu hij ermee gestopt is. Raakt je identiteit er niet mee verweven, na tweeëndertig jaar van je leven op het veld te hebben doorgebracht? “Er werd soms wel eens een big deal van gemaakt dat ik een ‘voetballende dominee’ was, zowel binnen als buiten de kerk. Buiten de kerk vond men het wel interessant dat ik voetbalde, want ze hadden een heel ander beeld bij een dominee. Dat van stoffig mannetje met bril, een soort nerd. Binnen de kerk maakte het feit dat ik voetbalde me juist wat toegankelijker, iets menselijker. Hoewel ik trots ben op mijn voetbalprestaties mis ik het spel nu niet. Best wel gek. Blijkbaar heb ik door de jaren heen ook andere identiteiten opgebouwd, bijvoorbeeld die van partner en vader. De vrije zaterdagen breng ik nu met mijn gezin door.”

“Maar wie weet… ik ben nog niet zo lang gestopt hè, dus misschien gaat de crisis nog komen. Het is sowieso nooit leuk om door jongere, snellere jongens gepasseerd te worden. Daar heb je binnen de kerk in ieder geval geen last van.”

Pieter Kars van de Kamp (39) is deeltijdpredikant van de Refajahkerk NGK Groningen Zuid/Helpman. Daarvoor stond hij in de NGK Grijpskerk waar hij tot het seizoen 2024-2025 speler van het eerste elftal van v.v. Grijpskerk was.

Meer lezen over voetbal en geloof?

Gakpo van voetballiefhebber Maarten Meijer is een meeslepende biografie van Cody Gakpo, een van de belangrijkste Nederlandse voetballers van nu. Na zijn boek over Arne Slot volgt Maarten Meijer nu de opmars van Cody Gakpo: van de straten van Eindhoven naar de wereldtop bij Liverpool FC. Gakpo’s techniek, snelheid en geloof maken hem tot een unieke speler en persoonlijkheid. Met zijn recordprestaties op het WK 2022 en zijn rol in Liverpools kampioensseizoen onder Arne Slot is hij een sportheld van formaat. Tegelijkertijd biedt dit boek een eerlijk portret van Gakpo’s christelijke overtuiging en levensvisie. Een inspirerend verhaal over talent, toewijding en geloof – een must-have voor sportliefhebbers en boekverkopers die op zoek zijn naar meer dan alleen voetbal.

Bestel Gakpo

Lees ook deze artikelen