“Vervolgde christenen zijn geen helden…”

In dit artikel reageert Piet Vroegindeweij, die parttime werkzaam is bij Open Doors, op het opiniestuk van Sjoerd Griffioen, geschreven naar aanleiding van de jaarlijks gepubliceerde ranglijst christenvervolging van de organisatie. Piet laat zien dat vervolgde christenen in het buitenland christenen in Nederland een spiegel voorhouden. In hun verhalen merkt hij geen zelfbeklag of ontschuldiging – in tegenstelling tot de westerse christenen uit Sjoerds betoog.

Elk jaar brengt Open Doors in januari de ranglijst christenvervolging uit. In de Trouw van 23 januari kraakte een theologisch tweetal enkele kritische noten over de totstandkoming van de ranglijst en vooral hoe in christelijk Nederland daarop wordt gereageerd. Omdat voorganger Tom de Wal in die periode werd opgepakt in Tilburg en dat zelf in verband bracht met zijn boek ‘Verwacht vervolging’, werd de toon gezet dat christenvervolging maar zo leidt tot een misplaatst slachtofferschap. Één van de theologen, Erik Borgman, legt er de vinger bij dat de arrestatie van Tom de Wal afleidt “van daadwerkelijke geloofsvervolging wereldwijd, wat op veel plaatsen wel echt een probleem is.”

Sjoerd Griffioen reflecteert hierop in een reactie op deze site door te stellen dat in de context van het westerse christendom vervolging een fictieve vijand is. In mijn eigen woorden: het framen van vervolging en angstbeelden oproepen dat christenen weer voor de leeuwen gegooid zullen worden, legitimeert slachtoffer-denken en zet ‘vervolgde’ christenen aan de goede kant tegenover “de grote boze wereld”.

Naar mijn overtuiging wordt in beide artikelen terecht een kanttekening geplaatst bij het denken dat vervolging iets is om trots op te zijn en dat wie lijdt per definitie onschuldig is. Tegelijk is er meer te zeggen over christenvervolging in landen die op de ranglijst van Open Doors voorkomen en de betekenis daarvan voor christenen in de seculiere westerse wereld die door het christendom is gestempeld.

Vervolging hoort bij het christelijk geloof

Allereerst maken vervolgde christenen zichtbaar dat vervolging niet op zichzelf staat, maar met het geloof in Christus te maken heeft. Martelaar zijn is geen eer op zichzelf. Je hoeft het dus ook niet te zoeken, laat staan te verheerlijken. Wie daarop gefocust is, denkt op de manier van deze wereld. Treffend is de manier waarop Jezus het voor de eerste keer Zijn discipelen voorhoudt dat leven met God door lijden gaat, zowel voor Hemzelf als voor Zijn volgelingen. In Markus 8:35 staat het zo: “Want wie zijn leven zal willen behouden, die zal het verliezen; maar wie zijn leven zal verliezen omwille van Mij en om het Evangelie, die zal het behouden.”

Als je je leven wilt behouden, als je terugdeinst voor lijden en vervolging, maar per sé aan je eigen wil vasthoudt, dan zul je Jezus niet kunnen volgen. Houd er rekening mee dat de machten van het kwaad je dwars zullen zitten. Maar andersom het gaat er niet om dat je je leven wilt verliezen. Het gaat om Christus en het evangelie. Als je daaraan vasthoudt en de gevolgen daarvan aanvaardt, dan kan dat ertoe leiden dat je een hoge prijs betaalt, zelfs je leven op aarde. Maar door die weg heen zul je het leven (letterlijk: je ziel) behouden. De focus is dus niet gericht op je leven behouden of verliezen, maar op Jezus en op Zijn getuige zijn. Dat hééft consequenties. Voor vele miljoenen broers en zussen bittere consequenties.
Dat is niet vreemd.

Die vervolging is overigens niet alleen fysiek. Dat kan en is verschrikkelijk heftig. Maar dagelijkse intimidatie, discriminatie op school en werk, het tegenwerken bij het bouwen van een kerk of de registratie van een gemeente, zijn niet minder heftig om dag in, dag uit mee te leven. Dat was in de tijd van Handelingen en vandaag nog steeds. Vervolging is overigens vaak complex: dan spelen er naast religie ook andere zaken mee, zoals etnische conflicten, voedselschaarste en het zondebokprincipe.

Vervolging is geen fascinatie, wél een eer in het licht van navolging

Vervolging op zichzelf is zwaar. Zeer zware en extreme discriminatie en vervolging (daarvan zijn er al meer dan 50 landen) is loodzwaar. Dag in, dag uit. Dat Open Doors en anderen daar aandacht voor vragen heeft niet met fascinatie te maken, maar met mee-lijden. Met het besef dat we één lichaam zijn, waarvan Christus het hoofd is. Dat we één familie zijn en als familieleden het zwaar te verduren hebben, leef je mee. Als het kan, wil je hen bezoeken. In die bezoeken vallen verschillende dingen op. Allereerst de realiteit van het lijden. Dat de druk hoog en soms gewoon té hoog is. Niet iedereen houdt het vol, al kan het opgeven ook weer nieuwe pijn met zich meebrengen.

Vervolgde christenen zijn geen helden. Maar ze zijn ook niet zielig. Een opmerkelijke moed en veerkracht komt openbaar. Ogen die stralen van vreugde, vooral als ter sprake komt waaróm ze deze prijs betalen. Dat ze, vaak dieper dan in het westen, de realiteit van Christus kennen en ervaren. Die al het andere overtreft. Vergelijkbaar met wat de vervolgde Paulus ervaart en vanuit de gevangenis schrijft aan de gemeenten: dat de alles-overtreffende kracht van Christus in hem als aarden vat zichtbaar wordt. (2 Kor. 4:7). Dat God erbij is, ín het lijden, ín de nacht van strijd en zorgen. In mijn ontmoetingen met deze broers en zussen merk ik geen zelfbeklag of ontschuldiging, zoals de eerdergenoemde auteurs bij westerse christenen bespeuren.

Ik hoor in hun verhalen dat het lijden om Christus’ wil hen dieper de vreugde in Christus doet ervaren. In díe zin is het een eer, je gaat in Zijn voetstappen. Ik hoor een diep geloofsvertrouwen in Zijn toekomst die zeker is en eindeloos goed. En daarom de hoge prijs waard, al kunnen omstandigheden hen doen terugschrikken.

Ik hoor in hun lijden ook zelfreflectie. Wat hebben we gedaan dat ons dit overkomt? Een Indiase voorganger vertelde hoe ze in de vervolgers hun eigen falen zagen. Als er al zoveel eeuwen christenen in het land zijn, wat is het dat er nog zoveel niet-christenen zijn…

Ik hoor in hun lijden ook de drive om het evangelie te verspreiden en vervolgers ermee te bereiken. Dat is niet ‘de grote boze wereld’ op zichzelf. Ja, er huist veel kwaad op aarde. De tegenstander is als een brullende leeuw. Maar het is geen strijd tegen mensen. Het gaat erom dat ook vervolgers zij de liefde van God en de vrede van Christus leren kennen. En ja, dat vraagt ook een innerlijke bekering om extremisten niet als beesten te zien, zo bekende een Nigeriaanse pastor. Dat is echter de missionaire roeping die hoort bij het volgen van Christus en ook dát is het lijden waard.

Spiegel voor westerse christenen

Als westerse christen laat ik het tot me doordringen: de pijn van vervolging om Christus’ wil. De druk van buiten, de innerlijke kracht van binnen (2 Kor. 4:8). Het menselijke wat neerdrukt, de Geestkracht die opricht. De betekenis van gebed en voorbede, de kracht van Bijbelwoorden, de weg van Jezus door lijden naar heerlijkheid. En dan dank ik God voor de vrijheid waarin we het geloof in Hem kunnen belijden en verspreiden. En ik bid om de moed en de fijngevoeligheid om Zijn getuige te zijn in deze omgeving. Waarbij de grootste dreiging niet het brullen van de leeuw is, maar de verleiding om het geloof in de realiteit van Gods Koningschap te verliezen.

Vervolgde broers en zussen sporen mij aan om mee te lijden in hun leed, met hen blij te zijn over Gods vreugde ín het lijden, mee te bidden voor hen en hun land. En trouw te zijn aan Christus en Zijn Grote Opdracht tegenover ‘werelds’ denken, dat het geloof achterhaald, optioneel of vrijblijvend zou zijn. Of dat nu applaus of afkeuring met zich meebrengt.
Want de tegenstander kan brullen of fluisteren, hij heeft grote macht en weinig tijd. Christus heeft echter alle macht en alle tijd.

Lees ook dit opiniestuk van Sjoerd Griffioen: