Woorden en daden: een lastige combinatie. Woorden waar geen daden op volgen, we horen ze bijna iedere dag. ‘Geen woorden maar daden’ dan? Goed voor de voetbalwereld misschien, maar in het algemeen? En een mooi woord, als belofte of aanbeveling, waar een slechte daad op volgt? We maken het al te vaak mee. Het valt daarom op dat het Hebreeuwse ‘dabar’ zowel ‘woord’ als ‘daad’ betekent, maar wel in een heel bijzondere samenhang en met een unieke inhoud.

‘De Eeuwige loven om zijn trouw’, zegt Psalm 107,21. Maar kun je dat, wanneer je in een situatie verkeert zoals Job of zoals de leerlingen in het bootje? Als je niet weet wat je te wachten staat en het ergste voorziet? Als je ziet dat zovelen om je heen omkomen door geweld van natuur of medemens? Zelfs Jezus voelde zich verlaten aan het kruis. Maar toch…

Aswoensdag: we gedenken dat we stof zijn en gaan weken in van bezinning en van beperkingen op ons consumeergedrag. Maar ten gunste van wie? Zeker, er zijn allerlei ‘vastenacties’, meestal voor mensen ver weg. Maar wat prevaleert wanneer je daaraan meedoet: echte betrokkenheid bij de mensen voor wie je doneert, of een goed gevoel over jezelf? De lezingen van vandaag confronteren ons met de vraag wat mijn en ons vasten inhoudt, en zegt daarbij wat het zou moeten zijn.

In de beide lezingen van vandaag wordt ons de keuze voorgehouden: leven of dood. Het is of het ene of het andere. Het zijn vrouwelijke personages die die keuze representeren – opvallend in teksten uit een patriarchale cultuur. Qua opbouw hebben beide lezingen veel gemeen: het positieve wordt afgezet tegen het negatieve. Maar er zijn ook opmerkelijke verschillen. In Spreuken 9 worden we voor een keuze gesteld, terwijl in Matteüs 25 niet meer gekozen kan worden. Aan ons de vraag, waardoor wij ons laten leiden bij onze keuzen. En wat is wijsheid?

Het is in het dagelijkse leven dikwijls heel moeilijk om uit te maken wat ‘wijs’ is. Vaak spelen zoveel dingen mee, dat je blijft wikken en wegen. Salomo krijgt de gave van het goede inzicht. Maar als je zijn geschiedenis kent, maakt hij daar dan een goed gebruik van? Daartegenover staan de parabels van Jezus, die ons het goede inzicht moeten geven, en het beroep van Paulus op Gods goede Geest om ons te helpen de goede keuzes te maken. Wat is het criterium van ‘wijs’ zijn?

Het woord Tora, meestal vertaald met ‘de Wet’ of ‘Wet van Mozes’, betekent ‘richtingwijzer’. Het is de richting die het stamhoofd aangaf met zijn staf naar nieuwe weidegronden. Welke richting wordt gewezen in de lezingen van deze zondag, die zo weinig samenhang lijken te hebben? En willen wij mee die kant opgaan?

‘Van wie is dat er een?’ was vroeger een veel voorkomende vraag in een gezelschap waar een onbekende binnenkwam, of wanneer iemand zich anders gedroeg dan men gewend was. Soms werd die persoon buitengesloten, want: ‘Met zo iemand ga je niet om.’ Nu er zoveel mensen ‘van andere herkomst’ in onze omgeving zijn, gebeurt dat veel vaker met mensen met een andere huidskleur, religie of cultuur. Beide lezingen van vandaag wijzen ons met goede argumenten op het corrigeren van dat gedrag.

Het thema van de lezingen is: uitzicht op bevrijding. En dat uitzicht reikt over grenzen heen naar nieuwe einders. Niet alleen doorbreekt het patstellingen tussen volken, zoals de tijd van slavernij en vijandschap voor Israël in Egypte, zoals wordt aangekondigd in de eerste lezing, maar zelfs die tussen dood en leven, zoals Jezus ons laat zien. Daar past een lofzang bij voor de Eeuwige, die dit uitzicht geeft. Telkens opnieuw.

Erfgenaam zijn houdt ook een verantwoordelijkheid in: dat je recht doet aan de erflater, zijn erfenis niet te schande maakt. In de lezingen van vandaag komen we verschillende manieren tegen waarop op ‘erfenissen’ wordt gereageerd, met prachtige beelden van erfgenamen die het hebben gered uit een scala van verschrikkingen. En aan ons de vraag: Hoe gaan wij om met de erfenis van Jezus? Bij de overdracht van leiderschap wordt de erfenis van de voorganger meestal aanvaard, als deze een goede leider is geweest.