Beschermer anno nu

Stel: je bent gevlucht, omdat je in je land van herkomst niet kan zijn wie je werkelijk bent. Je vluchtte op zoek naar bescherming en vrijheid. Zo kwam je in Nederland in een asielprocedure. Maar ook hier ben je helaas niet altijd veilig.

Dit is de praktijk van alledag voor Sandro Kortekaas, voorzitter van LGBT Asylum Support. Hij helpt asielzoekers, specifiek uit de LHBTQI+ gemeenschap, hun rechten te krijgen en hun veiligheid te waarborgen. Dat is op veel opvangplekken zeker geen vanzelfsprekendheid.

Zijn wie je bent

Naïef misschien: ik dacht altijd dat je hier in Nederland kunt zijn wie je bent. Nederland staat internationaal bekend als een open en tolerant land. Het is dan ook niet zo gek dat mensen hierheen komen om te kunnen leven in die vrijheid. Dat is heel invoelbaar. Zeker als je in je eigen land niet kunt zijn wie je werkelijk bent. Voor velen klinkt het alsof Nederland een soort hemel op aarde is: hier kun je trouwen, samenleven, liefhebben, ongeacht je geaardheid.

Als Sandro vertelt over zijn werk, wordt het mij steeds duidelijker dat wat vanzelfsprekend lijkt, niet vanzelfsprekend is voor wie in een asielprocedure zit.

Een falend systeem

Sandro begeleidt met een klein team zo’n twaalfhonderd queer¹ asielzoekers. De IND wijst veel verzoeken af. Dan schrijft het team rapporten om te bewijzen wat er aan de hand is.

Het team krijgt dagelijks meldingen van onveilige situaties op opvanglocaties. Vorig jaar waren dat er 834. Als ik Sandro halverwege 2025 spreek, staat de teller al op 426. Het gaat niet alleen over intimidatie, maar ook over fysiek geweld, tot seksueel geweld aan toe. Helaas zijn suïcides regelmatig het gevolg.

Sandro vertelt over een destijds zestienjarig transmeisje uit Rusland, Alice. In de eerste week in Ter Apel werd zij verkracht. In zo’n situatie schrijft het protocol voor dat het slachtoffer wordt verplaatst. Dit betekende dat Alice in een andere, opnieuw onbekende omgeving kwam. Dat werkte in haar geval nog eens extra lastig met de aangifte: de politie op de nieuwe plek was namelijk niet bekend met de plek waar het gebeurde.

De psychische zorg voor asielzoekers volstaat vaak niet. Dit gold ook voor Alice; ze kreeg niet de hulp die ze hard nodig had. Uiteindelijk kwam ze als minderjarige in een opvang van meerderjarigen in Amsterdam, waar ze ‘s nachts verdwaald rondzwierf, op zoek naar peuken, en uiteindelijk overleed aan een overdosis. Gaandeweg schreven allerlei medebewoners van haar unit e-mails om aandacht te vragen voor haar situatie. Dit heeft haar niet geholpen. Dit voorbeeld laat heel concreet zien dat en hoe het systeem hier heeft gefaald.

Iedereen, overal veilig

Het verhaal van Alice heeft geleid tot een brandbrief, die werd onderschreven door ruim dertig organisaties, met daarin de vraag: Wanneer is het genoeg? Het verschilt nogal per locatie of en hoe de opvang van LHBTQI+ asielzoekers is geregeld. Er zijn plekken waar aparte opvang is voor deze doelgroep. In 2020 is er zelfs een motie in de Tweede kamer aangenomen die stelt dat het overal veilig moet zijn voor deze kwetsbare asielzoekers. Alleen is dat nog lang niet overal het geval. Een argument voor geen aparte opvang is volgens de minister dat we in Nederland op andere plekken ook geen onderscheid maken.

De werkelijkheid in de asielopvang moet de maatschappelijke verhoudingen daarbuiten weerspiegelen. Sandro wijst erop dat dit voor veel andere asielzoekers lang niet vanzelfsprekend is. Vaak zien die voor het eerst een queer persoon. Met alle vooroordelen en oordelen. Er is veel onbekendheid en angst.

Actueel

Het werk van Sandro als beschermer van deze doelgroep is nog steeds, en misschien wel juist nu, vanwege de vergaande inhumane wetgeving door de Tweede Kamer, meer dan actueel. Want een deel van dit werk zal nu gezien worden als strafbaar, wanneer een queer asielzoeker onjuist wordt afgewezen en als illegaal zal worden beschouwd. Ik vind het bijzonder dat er zulke gedreven mensen zijn die zich hiervoor inzetten, die hun leven wijden aan de bescherming van anderen, en met name aan deze mooie maar ook kwetsbare doelgroep.

1. Queer is de term voor iemand die zichzelf niet voelt of vindt passen in de hokjes homo, hetero, bi, man of vrouw of die deze hokjes liever afwijst. Queer betekent letterlijk ‘anders’. De term queer komt uit het Engels en wordt steeds vaker ook in Nederland gebruikt. ↩︎