Donderdag 15 april sprak ik voor het Christelijk Sociaal Congres – online, natuurlijk. Er waren zo’n 100 meer mensen dan ik had verwacht, en ik wilde een aardig tegendraadse visie delen – dat van radicale inclusiviteit. Tegen mijn gewoonte in, was ik toch wel wat zenuwachtig.

In mijn vorige twee blogs heb ik aandacht besteed aan radicale theologie, een relatief nieuwe beweging in Nederland maar met wortels in de ‘God is dood’-theologie van de jaren 60. Na een korte introductie van radicale theologie ging ik over op een kritiek van het Westers christendom. Ik eindigde met: “Ja, maar Jezus dan?” Daar gaan we nu verder.

Alle goden moeten dus het veld ruimen. Ja, ook de god van het christendom. Waarom eigenlijk? In het Oude Testament worden de afgodsbeelden neergehaald omdat alle eer en glorie toekomt aan Jahweh. De Heere is een jaloerse god, zo horen we keer op keer. Radicale theologie vindt dat ook Jahweh, als product van de menselijke verbeeldingskracht, eraan moet geloven. Maar waarom? Is er dan geen jaloerse opperheer die straalt aan het firmament?

Afgelopen voorjaar kwam Onzeker Weten uit: de poging van Rikko Voorberg, Gerko Tempelman en mij om de radicale theologie uit de niche van ingewikkelde filosofen te halen en voor een breder publiek toegankelijk te maken. We vonden er zelf woorden voor onze onbestemde mix van geloof en ongeloof in: onzeker weten als koorddansact tussen weten en niet-weten. En we zijn niet de enige op dat koord.

Het is 2009, het hoogtepunt van de wereldwijde kredietcrisis aangezwengeld door de stagnerende huizenmarkt in de Verenigde Staten en als obligaties verpakte hypotheekportefeuilles, die in rap tempo hun waarde verloren. De inwoners in South Park, Colorado, uit de gelijknamige adult animated sitcom van Trey Parker en Matt Stone, voelen de crisis aan den lijve: banen verdwijnen, huizen moeten verkocht, bij iedereen moet de broekriem strakker.

Onder de titel “Christus” schreef Henk Bakker een mooi vervolg op zijn boek “Jezus” dat enkele jaren geleden uitkwam. Deze keer ligt het hoofdaccent op de Paulusbrieven en het Johannesevangelie. Een centrale gedachte die als een refrein door het boek wordt uitgewerkt is de sterke verwevenheid van openbaring en ervaring. De ondertitel van het boek luidt: “Hoe het geloof in Jezus zich ontwikkelde in het vroege christendom”. Bakker laat zien dat dit geloof zich ontwikkelde dwars door die verwevenheid heen, in het zich aan elkaar opschuren van Joodse en christelijke overtuigingen en heel concrete geleefde geschiedenis. Theologische uitspraken komen op uit het leven zelf en liggen daarmee in de levens van mensen verwikkeld, zo verwoordt hij het op pp. 23-24.

In mei 2024 heb ik de kans gekregen het voorlopige manuscript van dit boek te lezen met daarbij het verzoek, er commentaar op te geven. Commentaar had ik inderdaad. Met de grote lijn kon ik wel min of meer instemmen, maar het geheel vond ik te wijdlopig, en van allerlei details meende ik dat die niet helemaal klopten. Henk Bakker was me dankbaar voor mijn opmerkingen en heeft vele ervan verwerkt. Het huidige boek, met toch nog 646 bladzijden, is ook minder omvangrijk dan het aanvankelijke manuscript.

Heiligheid is een notie of een karakteristiek die het geseculariseerde Westen grotendeels teloorgegaan is. Of toch niet? Abrahamse geeft in dit fascinerende essay aan dat wij er wellicht te gemakkelijk aan voorbij geleefd hebben. Terwijl heiligheid wel degelijk aanwezig was en nog steeds is. Hij spreekt niet voor niets over ‘herontdekken’: heiligheid is verborgen aanwezig en kiert op gezette tijden en plaatsen door de barsten van ons gepantserde zelf heen. Taalkleed en stijl van schrijven zijn nadrukkelijk evocerend bedoeld. Je leest niet alleen een intensief en geleerd betoog, maar je wordt ook meegenomen op een fascinerende ontdekkingsreis.

AI heeft geen werkelijk inzicht en geen eigen bewustzijn, stelt John Lennox in zijn boek 2084. Hij biedt daarmee een ‘hoopvol perspectief op AI’, zoals de ondertitel suggereert. Theoloog Fulco Timmers ziet dat toch iets anders. Hij las 2084 met grote interesse, maar vraagt zich af: waar blijft de diepgaande christelijke reflectie?