Conferentie Christianity & Slavery: dag 5
Arie Kok doet dagelijks verslag van de vijfdaagse conferentie Christianity & Slavery op Curaçao
Welke rol speelden christenen in het slavernijverleden van de Nederlanden? Hoe faciliteerde, legitimeerde en bekritiseerde het christelijke denken een cultuur van slavernij? En wat zijn de laatste inzichten hieromtrent? Arie Kok is op Curaçao voor de conferentie Christianity and Slavery in the Dutch Caribbean Islands, Surinam, and the Netherlands. Voor Theologie.nl doet hij dagelijks verslag.
Vanavond voetbalt Curaçao tegen Bermuda. Op papier een gelopen race, beweren kenners, maar op het plein voor mijn balkon is de spanning voelbaar. Vier dagen zaten wij als nachtdieren in de aula van de universiteit. Met in totaal honderd mensen luisterden we naar vierenveertig sprekers. Ondertussen draaide het tropische eilandleven gewoon door. Aan de overkant van de St. Annabaai gaat vuurwerk de lucht in, Curaçao heeft de 1-0 erin liggen. Of er een verband is tussen deze twee feiten zal onafhankelijk onderzoek moeten uitwijzen.
Vier dagen zaten wij als nachtdieren in de aula van de universiteit.
Slavernijonderzoek
Als er één ding uit deze conferentie blijft hangen is het wel dat die onafhankelijkheid en objectiviteit in het slavernijonderzoek wat ambigue begrippen zijn, erg westers bepaald ook. Als je je daartoe beperkt, mis je de voices of the voiceless. De andere kant moet erbij komen om het verhaal compleet te maken: oral history, volksverhalen en andere cultuuruitingen uit de creoolse cultuur en religie. Maar ook dat het uiteindelijk niet om de feiten gaat, maar om de mensen. Daarom was het zo goed om voor deze conferentie naar Curaçao af te reizen.
Albert Kikkert
Van de ochtendpresentaties zijn me een paar dingen bijgebleven. Mildred is de kleinste spreker van de 44. Ze wilde ooit politieagent worden. De eis was een lengte van 1 meter 65, de Nederlandse standaard. Ze was 1 meter 50.
Socioloog Jacob Boersema heeft een verband gevonden tussen Vlieland, het vakantie-eiland van zijn jeugd, en Curaçao. Het is de figuur van Albert Kikkert, geboren op Vlieland, later de executeur van Tula. Op Vlieland is een glop naar hem genoemd die zo smal is dat je vreest er alleen zijdelings doorheen te kunnen. Volgens Boersema – die werkt aan een studie over racisme in ‘the Dutch empire’ – was slavernij geen kwestie van uitsluiting, maar van heerschappij. Dat is een opmerking die ertoe doet.
Zijn excuses genoeg?
Wintipriesteres Marian Markelo ziet er prachtig uit. Aan het slot van haar bevlogen verhaal stelt ze een confronterende vraag. In 2013 hebben de Nederlandse kerken excuses aangeboden voor de slavernij, op initiatief van de Raad van Kerken. Wanneer gaan ze daar eindelijk een vervolg aan geven door werk te maken van herstel en genezing? Geert van Dartel, voorzitter van de Raad van Kerken Nederland opent de middag. Hij zet uiteen wat er sinds 2013 is gebeurd. Het is een lijst initiatieven die er mag zijn, maar of het genoeg is? Het antwoord moeten we maar aan Markelo en de haren overlaten. Van Dartel benadrukt nog dat het maatschappelijk klimaat veranderd is en dat het proces een lange adem vraagt.
Wanneer gaan de Nederlandse kerken gevolg geven aan hun excuses?
Een van de vragen die in de slotsessie nadrukkelijk gesteld worden is: hoe krijgen we alles wat hier besproken is bij de mensen die niet academisch denken en lezen? Hoe kan het verleden bespreekbaar gemaakt worden onder de Curaçaoënaars die op het plein onverstoorbaar de kerstbomen opzetten? En bij de Nederlanders die hier massaal in november op het strand komen liggen? Hebben ze erover gelezen? Gaan ze naar een museum? Of zal het ze totaal ontgaan?
Advocaat heeft geen bal geraakt
We gaan een hapje eten in Kurá Hullanda Village, een gezellig wijkje dat met geld van een Nederlandse zakenman is gerenoveerd. Dat is aardig gelukt, als je even vergeet dat er vrijwel uitsluitend witte Nederlanders te vinden zijn. Ondertussen is het 7-0 voor Curaçao. Ik wil bijna schrijven: met dank aan de Nederlandse coach Advocaat. Het is de koloniaal in mij, die zit er nog altijd. Advocaat heeft vanavond geen bal geraakt. Het waren de jongens van dit mooie eiland die zeven keer de touwen wisten te vinden. Het is een enorm lawaai in de stad, dat feestje gun ik ze.
Ondertussen is het 7-0 voor Curaçao
Morgen de laatste dag, onder leiding van een gids maken we een ronde over het eiland. Volgens Marghalie van der Bunt-George, directeur van monumentenzorg, die ook de conferentie bezocht, hebben vrijwel alle monumenten hier iets met het slavernijverleden te maken. Ik zie ernaar uit.
Arie Kok is journalist en schrijver. Hij werkte onder andere voor de publieke omroep en was hoofdredacteur van EO Visie en De Nieuwe Koers. Ook schreef hij meerdere boeken, waaronder Biografie van de Noordzee (2025) en Biografie van de Zuiderzee (2021). Hij werkt aan een nieuw boek over kolonialisme en slavernijverleden.
