De doelgroependwaling

Denken in doelgroepen is alomtegenwoordig in allerlei sectoren, profit en non-profit. Doelgroepen in beeld hebben is nuttige basiskennis. Je moet weten wie je voor je hebt voor een doeltreffende aanpak. Ook als predikant heb ik daar wat van mee. Als ik ergens als gastvoorganger ga komen, vraag ik vooraf aan de contactpersoon: wie komen er zoal bij jullie in de kerk: hoogopgeleiden, ouderen, gezinnen, mensen van andere culturen, vluchtelingen? En wat voor strekkingen zijn er bij jullie vertegenwoordigd: reformatorischen, evangelischen, vrijzinnigen, midden-orthodoxie? Oh ja, ook kerkelijk hebben we véél “soorten mensen”. Daar wil je rekening mee houden, toch?

Van Antwerpen naar Leuven

Dit voorjaar heb ik professioneel best een grote switch gemaakt: van Antwerpen naar Leuven, dat alleen al. Dat zijn sociologisch en ook politiek heel verschillende steden. Ik ging van een grootstad vol superdiverse armoede naar een keurige stad gekenmerkt door de universiteit. Mijn mandaat veranderde van voltijds diaconaal predikant naar halftijds gemeentepredikant / halftijds pionier in de stad. Van werken buiten de kerk tussen allerlei mensen in de knel naar gemeentewerk met veel hoogopgeleide witte mensen. Na een klein half jaar begin ik nu wat mijn draai te vinden. De verandering voelt ingrijpend.

Mensen zijn mensen

Maar weet je wat? Hoe nuttig het ook kan zijn om je een beeld te vormen van je werkcontext, dat beeld kan juist behept raken met blinde vlekken als je tevéél in doelgroepen denkt. Ik had het moeten weten. Mensen zijn mensen. En iedere mens is een universum op zich, een diamant met veel facetten. Ik ben vertrouwd met het kruispuntdenken. De presentiebenadering zit diep onder mijn vel. In Antwerpen had ik al vele leerzame ervaringen opgedaan. Sommige daklozen zijn meer belezen en bereisd dan ik ooit nog kan worden. Sommige vluchtelingen willen helemaal niet zo genoemd blijven worden. Hoogopgeleide witte mensen kunnen ook suïcidaal zijn en jongeren vol studiekansen kunnen de toekomst ook somber inzien. Ervaren kerkmensen kunnen ook onzeker zijn. Natuurlijk, natuurlijk.

Ik vond doelgroepen altijd een vies woord. En toch. Generaliseren is des mensen: je probeert het leven overzichtelijker te krijgen. Als je het gevoel hebt dat je naar een heel andere omgeving overstapt, ben je je overzicht kwijt en dan val je daar kennelijk zomaar in terug. Ik was de kluts kwijt. Maar door het doelgroepdenken verdwaalde ik nog meer.

Elke ontmoeting is een verrassing

Als deze switch van Antwerpen naar Leuven mij nu iets leert, is het juist om denken in doelgroepen af te leren. Dat wil ik, om dichter bij iedere mens te kunnen komen en weer dichter bij mezelf. En niet in het minst om beter Jezus te kunnen volgen. Want Jezus was altijd onderweg en hij ontmoette iedere mens op maat. Hooggeplaatste bange Nicodemus in de nacht. Verguisde mondige Samaritaanse vrouw bij het putteke in de woestijn. Eenzame uitbehandelde tussen al die zieken in Bethesda. Verrader Judas mee op zending met de andere leerlingen en later mee aan de avondmaalstafel. Elke ontmoeting en elke relatie is een verrassing. Daar zó open in blijven, dat alleen al werkt bevrijdend voor beide betrokkenen.

“Tijd om het om te draaien. Hoe gaat het met jou?” vroeg een doodzieke man mij vanmiddag met indringende blik, nadat ik hem aandachtig beluisterd had. Hij verraste mij. En ja, op dat moment vroeg ik me af wie ik zelf eigenlijk ben. Want zo’n vraag op zo’n moment in zo’n gesprek van dergelijke diepte schudt ook mij door elkaar. Dan moet ik ook niet met mijn eigen labeltjes aankomen. En daar, in de verwarrende diepte, voorbij de hokjes, kom ik, verdwaalde, juist weer thuis.

Petra Schipper is sinds 1 februari j.l. halftijds gemeentepredikant, halftijds stadspredikant (pionier) in de Verenigde Protestantse Kerk in Leuven (B.). Hiervoor was zij diaconaal stadspredikant in Antwerpen.