Menu

Basis

Eén lichaam, één Geest, één hoop

Assemblee van de Lutherse Wereldfederatie

Van 13 tot 19 september 2023 vond in Krakau (Polen) de Dertiende Assemblee van de Lutherse Wereldfederatie (LWF) plaats. Andreas Wöhle was aanwezig en hield voor Woord & Dienst een logboek bij. Een ervaring van protestantse katholiciteit bij het thema ‘Eén lichaam, één Geest, één hoop.

De assemblee is een moment waarop vertegenwoordigers van de rond tachtig miljoen lutheranen, die wereldwijd in 99 landen en rond 150 kerken leven, vieren en dienen, elkaar ontmoeten. Ook de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) maakt, sinds de lutherse en de gereformeerde traditie tijdens haar oprichting in 2004 bijeengekomen zijn, volop deel uit van deze familie. En zo reisde ik met vier andere afgevaardigden van de PKN naar dat grote lutherse ‘familiefeest’.

Vrouw die een speech houdt

Dag 1 Een feest van herkenning

Wat in zakelijke termen ‘assemblee’ heet, heeft daarnaast vooral een buitengewoon feestelijk karakter. De vieringen op verschillende momenten van de dag bepalen de sfeer van de bijeenkomst. Hier klopt het hart van de lutheranen! Hier wordt in alle letterlijke veelkleurigheid door een wereldfamilie gevierd: achthonderd gedelegeerden, gasten en bezoekers bijeen.

Hier viert een wereldfamilie in alle letterlijke veelkleurigheid

En daarbij bewijst zich eens temeer dat een klassiek oecumenisch gestructureerde liturgie juist veel ruimte laat voor variatie. De muziek in die vieringen weerspiegelt de hele bandbreedte van muzikaliteit en komaf: van Aziatische pentatonische harmonieën tot Zuid-Indiase ritmes en van de zang-wederzangtradities van
het Afrikaanse continent tot de op minimal music en jazz geïnspireerde vernieuwende Europese kerkmuziek.

Gezongen wordt in alle talen, van Pools tot Swahili, van Arabisch tot Javaans of Fins. Het centrum van de viering is de eucharistie of het avondmaal, twee begrippen die in deze wereldfamilie weldadig door elkaar heenlopen om hetzelfde geloofsmysterie te beschrijven.

De Surinaamse predikante Daniëlle Dokman preekt in de openingsviering en ze gebruikt het beeld van de sula’s. Dat zijn plekken in het regenwoud waar krachtige waterstromen op rotsen stoten en zodoende gevaarlijke, maar tegelijk energieke en richting bepalende oorden ontstaan.

Kans en dreiging tegelijk: hier komen we uit alle continenten bij elkaar en is er gelegenheid om elkaars lijdens- en vreugdeverhalen te horen!

Twee mannen in gesprek

Dag 2 Lichamelijk en kwetsbaar

Drie bijbelse beelden structureren de meerdaagse bijeenkomst inhoudelijk: ‘Eén lichaam, één Geest, één hoop’ (Efeziërs 4:4). En zo staan de eerste beide dagen onder het perspectief van het éne lichaam van de kerk – maar tegelijk ook van de lichamelijkheid en kwetsbaarheid van mens en schepping.

Het gaat om de kwetsbare lichamelijkheid van Gods presentie in de wereld tegenover de brute werkelijkheid van politieke en economische systemen. Systemen die gericht zijn op uitbuiting van de minst weerbaren en op verrijking van de machtigen. De gevolgen zijn oorlog, geweld en de ontregeling van het klimaat. Hele delen van de wereld worden daardoor onbewoonbaar.

Tomáš Halík spreekt als de keynote speaker over dat ene lichaam. Hij daagt de gemeenschap uit om in het spoor van Bonhoeffer die eenheid te begrijpen als een lichaam dat juist héél de schepping en alle mensen in al hun verscheidenheid bedoelt: tot en met de andere religieuze, wereldbeschouwelijke of atheïstische perspectieven. Tegelijk roept hij op om positie te kiezen waar dat lichaam in gevaar komt, zoals in de aanvalsoorlog tegen Oekraine – hemelsbreed niet meer dan honderd kilometer van Krakau vandaan.

Auschwitz

Dag 3 Auschwitz-Birkenau

Je kunt als wereldgemeenschap die zich geïnspireerd weet door de theologie van Maarten Luther, niet in Krakau bijeenkomen zonder je te verhouden tot Auschwitz, het oord dat per bus niet meer dan anderhalf uur bij Krakau vandaan ligt. De lutherse wereldgemeenschap heeft weliswaar al meermalen en in scherpe bewoording de verschrikkelijke anti-Joodse uitlatingen van Luther afgewezen en zich van een dergelijke theologie gedistantieerd. Toch moet het soms opnieuw gezegd en gemanifesteerd.

Tomáš Halík had er de dag daarvoor al op gezinspeeld door een verwijzing naar het beroemde citaat van Elie Wiesel over rabbi Pinchas. Op de vraag wanneer de nacht (van de onmenselijkheid) voorbij is, antwoordde de rabbi met: ‘Op het moment wanneer we in elkaars gezicht dat van een zuster of broeder ontdekken. Tot dat moment is het nacht…’

Ook de Poolse historicus, Marian Turski, overlevende van Auschwitz, sprak de bijeenkomst op indrukwekkende en het hart rakende wijze toe. Hij appelleerde vooral aan de jeugd om alert te blijven en niet in wanhoop te verzinken voor de zich alsmaar weer manifesterende ontmenselijking.

De kwetsbare lichamelijkheid van Gods presentie tegenover de brute werkelijkheid van politieke en economische systemen

Het bezoek aan de gedenkplaats Auschwitz-Birkenau werd een zware tocht voor velen, in alle opzichten: lichamelijk en geestelijk. Een hele uitdaging ook: zevenhonderd personen van alle leeftijden en lichamelijke gesteldheden, komend van Afrika tot Azië, en met alle mogelijke synapsen die deze verschrikking oproept– van de Killing Fields van Cambodja tot aan de volkerenmoord in Rwanda – voorbereiden op wat niet te bevatten is. Dan toch maar uitleg geven, en heel praktisch: voor vervoer zorgen, voor pastorale hulp en aandacht en stilte…

Het was stil, die avond bij terugkomst. En menigeen zocht elkaar op om juist in de stilte te delen waarvoor geen woorden zijn.

gedenkplaats Auschwitz-Birkenau

Dag 4 en 5 De Spirit neemt het over

De overgang naar deze dag was moeilijk. Hoe meenemen wat vanuit de Auschwitzervaring moet meegaan, en toch doordenken richting Geest en hoop? Het waren ten slotte de zeer menselijke ontmoetingen met en ervaringen van lokale gemeenten in Polen, die het evenwicht hielpen herstellen, uitzicht schiepen en ruimte gaven voor gesprekken over de toekomst.

Het bezoek aan Auschwitz-Birkenau was voor velen een zware tocht

Zoals die gemeente die met elkaar zeventig woningen had kunnen huren om vluchtelingen uit buurland Oekraïne onderdak te bieden. ‘We noemen ze geen vluchtelingen maar gasten.’ Ze krijgen taallessen, en de Lutherse Wereldfederatie zorgt voor het benodigde materiaal. ‘De gasten hebben onze gemeente geholpen om weer te begrijpen wat het is om gemeente van Christus te zijn’, hoorden wij…

Kerkdienst in een grote zaal

Dag 6 en 7 Hoop op een vernieuwde kerk

De message – richting bepalende samenvatting van waar de gemeenschap van lutheranen naar toe wil, de komende jaren? Ja, natuurlijk is er aandacht voor de klimaatramp, voor de geestelijke gezondheid van jongeren die zich een meer dan onzekere toekomst tegemoet zien gaan, en voor al die uitdagingen van een wereld aan de rand van de zelfvernietiging. En natuurlijk lukt het niet om alles in perspectief te zetten wat hier gezegd zou moeten worden.

Maar de ervaring dat dit in waarachtige ontmoeting met elkaar geschiedt, al zoekend, vierend en zich in elkaar herkennend, die ervaring is voor velen hier life changing. En waar dergelijke ervaringen mensen vormen en mensen samen ‘kerk’ doen ontstaan, daar is terecht sprake van hoop!

Andreas Wöhle is president van de Lutherse Synode in de Protestantse Kerk.


Kleur
Woord & Dienst 2023, nr. 10

Wellicht ook interessant

Nieuwe boeken