Een stem voor wie geen stem heeft

De meeste mensen in Nederland hebben stemrecht. Voor migranten zonder verblijfsvergunning geldt dat niet. Toch ervaren zij elke dag de gevolgen van het overheidsbeleid.

In november 2023 gingen we stemmen voor een nieuw parlement. Maar niet iedereen mocht meedoen. Zonder Nederlandse nationaliteit heb je geen stemrecht. Mensen zonder verblijfsvergunning mogen al helemaal niet stemmen. Terwijl migratie hét onderwerp was van deze verkiezingen. Partijen spraken zich uit over vluchtelingen die we moeten helpen, arbeidsmigranten die nuttig zijn, studiemigranten die afkomen op onze Engelstalige opleidingen. Maar de dominante boodschap was toch dat ze met teveel zijn, en dat we last van ze hebben. Die verhalen bepaalden uiteindelijk de uitslag en straks ook de toekomst van ons land.

Samen met andere organisaties die opkomen voor de rechten van mensen zonder verblijfsvergunning spreken we er wekelijks over. Hoe laten we zien dat migranten een onlosmakelijk onderdeel vormen van onze samenleving: als stadgenoot, collega, winkelier, clublid? Dat we samen de toekomst van ons land vormgeven? En nog moeilijker: dat dit ook geldt voor mensen zonder verblijfsvergunning? En dat het daarom belangrijk is dat iedereen die hieraan bijdraagt een stem krijgt?

Dromen van een echte baan

Eén van de acties die we tijdens de verkiezingen ondernamen was het inrichten van stembureaus voor ongedocumenteerden. Vierhonderd ongedocumenteerden lieten hun stem horen. Hun belangrijkste wens: legaal werk! Want dat is toch vaak de reden waarom ze uit hun eigen land vertrokken: daar konden ze hun ambities niet waarmaken. Ze waren een last voor hun familie. Ze konden hun moeder niet helpen. Daarvoor is werk nodig. Zelfs aan de onderkant van de maatschappelijke ladder. Want een ladder kun je opklimmen. Hoe moeilijk dat ook is, hoeveel tegenstand je ook tegenkomt. Velen van hen dragen informeel al bij aan onze samenleving. Maar ze dromen van een echte baan waarmee ze ook belasting mogen betalen.

Eigen verhaal als kompas

Hun stem werd in verkiezingstijd nauwelijks gehoord. Het beeld van de hulp vragende, afhankelijke of juist overlast gevende migrant bepaalde de beeldvorming. Dat zal zo blijven zolang er óver hen maar niet mét hen gesproken wordt. Zolang ze niets terug kunnen zeggen zijn ze een makkelijke zondebok. Zolang ze hun eigen verhaal niet mogen vertellen, kan iedereen zijn eigen beelden op hen plakken.

De verkiezingen hebben ons een les geleerd: de stem, het gezicht van de ongedocumenteerde migrant moet ons kompas zijn. Landelijk moeten we vechten voor toegang tot legaal werk. En vooral moeten we in de politiek maximaal gebruik maken van mogelijkheden om ongedocumenteerden zelf aan het woord te laten. Zodat ze niet als buitenstaander maar als bondgenoot gezien worden in het vormgeven van een Nederland waarin we allemaal graag wonen.