En nu aan de slag…
Drs. R.F. de Wit is als predikant verbonden aan de Hervormde Gemeente Ermelo. Hij is ook lid van de redactie van Ouderlingenblad
In deze bijdrage worden verschillende werkvormen geboden. Daarbij kan het zijn dat de ene meer geschikt is dan de andere. Geen enkele situatie is immers hetzelfde. U kunt daar zelf een keuze in maken, afhankelijk van de situatie. Ik begin met een aantal algemene opmerkingen: basisprincipes voor het gesprek. Vervolgens geef ik verwerkingsmogelijkheden bij de verschillende artikelen.
Houding
Het is bij dit onderwerp van groot belang dat de juiste toon gevonden wordt. Zoals bekend maakt de toon de muziek. Bij gesprekken over gevoelige onderwerpen kunnen de emoties snel hoog oplopen. Het risico bestaat dat je in een discussie over thema’s terechtkomt. Dat kan over liturgie gaan, of het zegenen van verschillende relaties, of welk onderwerp dan ook. Zorg daarom dat je niet in de discussie-sfeer komt. Dan kom je met argumenten en probeer je de ander te overtuigen van jouw ideeën en jouw gelijk. Dat is weinig vruchtbaar. Je komt in een loopgravenoorlog terecht, waarin je de ander bestookt met jouw visie. Probeer in plaats daarvan te luisteren naar de ander. Wat valt je op? Welke verlangens neem je waar? Welke pijn of zorgen hoor je? Wees geïnteresseerd in wat de ander vertelt. Een nieuwsgierige houding is een voorwaarde voor het gesprek.
Kerkenraad
Het gesprek kan op twee niveaus gevoerd worden: met de gemeente en in de kerkenraad. Ik zou ervoor willen pleiten om met het laatste te beginnen. Dat is de plek waar de diverse meningen al samenkomen. Het is een goede oefening om met elkaar het gesprek te voeren over gemeente zijn. Juist de kerkenraad is veel bezig met het organiseren en regelen van allerlei zaken die spelen. Er is meestal een gevulde agenda. Toch is het goed om ook tijd te nemen voor het geloofsgesprek. Het gaat om meer dan organiseren en besluiten nemen. Soms is er verlegenheid, juist vanwege de diversiteit. ‘Maar dan blijkt dat we het lang niet altijd eens zijn.’ Misschien komt dat wel omdat het geestelijke aspect teveel verwaarloosd is.
Ruim daarom regelmatig tijd in voor bezinning. Laat het niet alleen gaan over de vraag ‘Hoe organiseren we alles en krijgen we alle vacatures wel vervuld?’ Maar ook over de vraag: waarom zijn wij er als gemeente? Wat is onze missie? Lukt het om een gezamenlijke missie te formuleren?
Een laatste opmerking: zie de bezinning niet als een project, dat je moet oplossen, maar als een traject dat je met elkaar gaat.
Nieuwe Testament
Al onder de eerste christenen kom je verschil van inzicht tegen. Dat had allereerst te maken met de verschillende ‘bloedgroepen’ binnen de gemeente. Aanvankelijk waren alle volgelingen van Jezus Joden. Later, toen het evangelie de grenzen over ging, kwamen daar ook gelovigen uit de heidenen bij. Dat riep de vraag op: kun je bij de God van Israël horen zonder dat je alle tradities en rituelen die daarbij horen overneemt?
Niet onze afkomst, gewoonten, vorm… maar de genade van God is beslissend
Daarover gaat het in de bijeenkomst van de apostelen, die in Handelingen 15 beschreven wordt. Lees met elkaar Handelingen 15:6-21 en 28-29.
• Wat vindt u van de verschillende bijdragen van de apostelen, en van het besluit dat uiteindelijk genomen wordt? Op welke manier helpt dit u om met diversiteit om te gaan?
• Hoe kijkt u aan tegen de opmerking: ‘Niet de afkomst, gewoonten of de vorm van het kerkzijn zijn beslissend, maar de genade van God.’?
• Welk aspect in het artikel van De Reuver spreekt u het meeste aan?
• Wat verstaat u onder eenheid? Hoe krijgt dat vorm? Zijn daar ook grenzen aan?
• Ga met elkaar in gesprek over de volgende zinnen:
‘Niet de verscheidenheid, maar de onderlinge concurrentie verbreekt de eenheid.’ en ‘Diversiteit is nodig om de volheid van Gods genade te vatten.’
Ook in Romeinen 14 en 15 speelt deze thematiek. Paulus spreekt daar over sterken en zwakken, en de verschillende keuzes die zij maken. Het gaat dan over het eten van offervlees en het houden van feestdagen. Het gedeelte loopt uit op de oproep ‘Aanvaard elkaar daarom ter ere van God, zoals Christus u heeft aanvaard.’ (Romeinen 15:7)
• Hoe ervaart u de diversiteit in de gemeente? mooi / lastig / geen probleem / verrijkend / gevaarlijk / anders …
• Elkaar aanvaarden: wat betekent dat? En: hoe doe je dat?
• Paulus voegt eraan toe: ‘zoals Christus u aanvaard heeft’. Wat betekent het voor u dat Christus u aanvaard heeft? Waarom heeft Hij dat gedaan?
• Hoe kunnen we ‘eendrachtig en eenstemmig lof brengen aan de God en Vader van onze Heer Jezus Christus’ (15:6)? Wat betekent dit voor u als gemeente?
• ‘Laat ieder van ons zich richten op het belang van de ander, op wat goed en opbouwend voor hem is.’ (15:2) Wat vraagt dit van u? Moet u daarvoor dingen loslaten?
Veranderingen
Van der Meulen schetst in kort bestek hoe de kerk de afgelopen eeuwen haar plek in de samenleving heeft ingenomen. Wij zijn nu aan het einde van een periode aangekomen, schrijft hij, het tijdperk van de kerk als verenigingsmodel. Er zijn daarom nieuwe manieren van contact en betrokkenheid nodig.
• Wat vindt u van de stelling: ‘Wij leven niet in een tijdperk van veranderingen, maar in een verandering van tijdperk.’? Herkent u dit?
• ‘De kerk moet zich mee bewegen buiten de grenzen van het kerkgebouw.’ Denk met elkaar na over de vraag hoe u dat zou kunnen doen.
• Het artikel stelt dat we het model van kerk als vereniging moeten loslaten. Twee typen die het goed doen: kathedralen en warme gemeenschappen. Op welke manier kunt u deze vormen van kerkzijn integreren in de bestaande praktijken? Ziet u andere manieren om als kerk present te zijn?
• Bespreek met elkaar wat u raakt in het praktijkverhaal waar het artikel mee afsluit. Wat leert u ervan voor uw eigen situatie?
Beleid
Het artikel over het perspectief van de kerkenraad in een veelkleurige gemeente bevat al veel handvatten om het gesprek te voeren. Benadrukt wordt dat het niet alleen om het proces gaat (hoe pakken we dit aan?), maar tegelijk om de inhoud (waar staan wij voor?), en betrokkenheid en draagvlak (de mensen met wie je het doet). Deze ‘drie-eenheid’ voorkomt dat het gesprek strandt in eenzijdigheid.
• ‘Veelkleurigheid: het is gewoon een dekmantel om het maar niet over de verschillen te hebben.’ Herkent u dit? Is het in de gemeente een gespreksthema? ‘We durven niet, we zijn bang voor gedoe.’ Hoe kunt u dit op een constructieve manier oppakken?
• Wat is voor u de roeping en de opdracht van de gemeente? Kunt u met elkaar een gezamenlijke visie formuleren?
• Deel uw gedachten bij de metafoor van de bron en het hek.
• Hoeveel ruimte gunnen we elkaar? Hoe bang zijn we voor het afwijken van vertrouwde ideeën? Wat verstaat u onder eenheid?
• Wat is uw diepste verlangen voor de kerk? Deel dit met elkaar.
Pijn en weerstand
Het artikel van Kramer belicht de pijn die veranderingen met zich mee kunnen brengen. Het is goed om je te realiseren dat het om diepe emoties gaat. Ze getuigen van een grote mate van betrokkenheid, ook al kan kritiek hard aankomen. Verdriet uit zich vaak in boosheid: er staat iets belangrijks op het spel.
• Welke pijn komt u zoal tegen in de gemeente?
• Aan sommige mensen merk je meteen dat er iets is. Anderen uiten hun gevoelens moeilijker. Hoe lukt het om ook hen een stem te geven?
• Heeft u in beeld wie er de afgelopen periode is afgehaakt? Om welke reden was dat?
• Doe met elkaar een rollenspel en probeer zo te oefenen hoe om te gaan met kritiek.
Veranderingen brengen ook weerstand met zich mee. In dit themanummer komt het niet expliciet aan de orde. Recent heeft Sake Stoppels daar een artikel aan gewijd. Hij benadrukt dat we weerstand serieus moeten nemen. Laat het een oefening zijn om met elkaar de kern van het gemeente-zijn te zoeken, om zo de tegenstelling conservatief-progressief te boven te komen. Hoe leven we zo, dat het tot Gods eer is, de geloofsgemeenschap erdoor versterkt wordt en het ten dienste is van onze omgeving?
Literatuur / Leessuggesties
-Bert Bakker, Samen op trektocht. Over de rol die ambtsdragers spelen bij veranderingsprocessen in de gemeente, Ekklesia, 2003
-Jan Hendriks, Goede wijn. Waarderende gemeenteopbouw, Kok, 2013
-Klaas-Willem de Jong (red.), Verbindend vieren. Spelen met vormen en stijlen in de eredienst, Boekencentrum, 2013
-Leiderschap met lef. Tien kansen voor de ambtsdrager, Protestantse Kerk, 2014
-Aart Peters, Gemeente in beweging. Op zoek naar een bijbelse visie, Jongbloed/Artios, 2009
-Piet Schelling, Mijn gelijk en ons geluk. Omgaan met verscheidenheid in de gemeente, Boekencentrum, 2012
-P.J. Teeuw, Omgaan met verschillen in de gemeente, Groen, 2007
-Werkmap Eredienst. Handreiking voor bezinning in kerkenraad en gemeente, Protestantse Kerk, 2014
-Katern Kerkinformatie ‘Veelkleurig vieren’, mei 2016
-Rob van Houwelingen en Hans Schaeffer, Een rijkgeschakeerd geheel -hoe het verdragen van verschillen de eenheid van de christelijke gemeente versterkt, in: Soteria, 34-3, september 2017
-Sake Stoppels, Voor de verandering. Werken aan vernieuwing in gemeente en parochie, Boekencentrum, 2009
-Henk de Roest e.a. (red.), De weg van de groep. Leiding geven aan groepen in gemeente en parochie, Boekencentrum, 2004
-Eddy de Pender, Vrede stichten in de kerk, Buijten & Schipperheijn, 2014
-René de Reuver, Anders verder. Missionair kerk-zijn in een dynamische samenleving, Ark Media, 2011
