Premium

Glas

In de moderne wereld valt glas niet weg te denken. Wij kunnen eenvoudigweg niet zonder. Woningen en andere gebouwen, voertuigen, kunst, eet- en drinkgerei, velerlei gebruiksvoorwerpen in huis en industrie – overal treffen we glas aan.

In de bijbelse tijd lag dat totaal anders. Des te opvallender zijn dan de teksten die spreken over deze stof.

Grondtekst

Voor zover we kunnen nagaan noemt het Oude Testament eenmaal glas, in Job 28:17, waar zekoekiet op doorzichtig ‘glas’ als sieraad doelt. Het staat parallel met goud. De Septuaginta geeft het weer met hyalos.

Dit zelfstandig naamwoord hyalos, ‘glas, kristal’, verschijnt in het Nieuwe Testament in Openbaring 21:18, 21. Het bijvoeglijke naamwoord hyalinos, ‘glazig, doorzichtig als glas’, komt ook alleen in de apocalyps voor, verbonden met ‘zee’ (Op. 4:6; 15:2).

Letterlijk en concreet

a.We beschikken niet over teksten waarin melding wordt gemaakt van glazen voorwerpen of van glasverwerking. Glas is in de bijbelse tijd zeldzaam en daarom ook duur. Toch blijkt uit opgravingen dat de bijbelse mens glas gebruikte. We moeten dan vooral aan gekleurd glas, aan sierglas denken. De Misjna – tweede eeuw van onze jaartelling – maakt echter wel toespelingen op het vervaardigen van glas (Kelim 8:9; 24:8).

b.Dat glas weinig in de bijbel wordt genoemd, heeft mogelijk een religieus-culturele achtergrond. Enkele schriftgeleerden in de tweede eeuw voor onze jaartelling kenmerken glazenvoorwerpen als onrein. Waarschijnlijk is dat een reactie op het hellenisme van die dagen. De glasindustrie wordt namelijk in die tijd sterk geassocieerd met de hellenistische invloed op religieus-cultureel gebied.

Beeldspraak en symboliek

a.Het gegeven dat glas en goud in de meeste teksten samen worden vermeld, duidt erop dat glas iets bijzonders en kostbaars is. Toch zijn er dingen die kostbaarder zijn, zoals wijsheid (Job 28:17). Goud en glas kunnen wijsheid niet evenaren; wijsheid, afkomstig van God, valt met niets aards te vergelijken, zo schitterend en rijk is zij (vgl. Sir. 24:12-17).

b.In Openbaring lezen we respectievelijk van de glazen zee en de zee van glas (4:6; 15:2). Mogelijk dat het beeld van de glazen zee herinnert aan het waterbekken in de tempel, ‘koperen zee’ genoemd (I Kon. 7:23). Evengoed kan het verwijzen naar de wateren boven de hemelkoepel (Gen. 1:7). Hoe het ook zij, in beide teksten in Openbaring gaat het om een positieve uitstraling. Glas vertegenwoordigt de goddelijke nabijheid, glans en heerlijkheid. De zee van glas symboliseert het feit dat de chaosmachten van de zee als het ware transparant zijn geworden, dat wil zeggen, niet langer bedreigend zijn. Te midden van het geweld dat de gelovigen in Johannes’ dagen ondergaan, klinkt het hoopvolle bericht dat er een einde komt aan die chaos. De overwinning komt er aan. Wellicht dat de schrijver met zijn beeldspraak een relatie heeft willen leggen met Israël dat angstig aan de Schelfzee staat (Ex. 14-15). In de rug de dreiging van Egypte, vóór hen de dreiging van het verslindende water. Maar de zee wordt voor Israël ‘doorzichtig’, terwijl hij voor Egypte nog steeds dodelijk blijkt te zijn.

c.Aan het slot van het laatste bijbelboek maakt glas, samen met goud, deel uit van de beschrijving van Jeruzalems muren en straten (21:18, 21). De nadruk ligt niet zozeer op de kostbaarheid van deze stoffen, maar op de eigenschap dat zij doorschijnend zijn. Een en al schittering, pracht en glans. En daarmee weerspiegelt de stad God. Aldus is de toekomstige stad echt een godsstad, waarin het werkelijk goed toeven is. Een stad om naar te verlangen. Een ware troost voor allen die hunkeren naar bevrijd leven.

Praxis

a.Liederen:

Liedboek: Psalm 93; Gezang 109; 118; 372; 422; 439; 457; AllesIV: 30; Gezegend: 102; Liturgie: 426; ZingendV: 2; VI: 77.

b.Poëzie:

Okke Jager, Hoe kostbaar is een kwetsbaar mens, Baarn 1992, blz. 9: ‘Hoe kostbaar is een kwetsbaar mens’. Jan Willem Schulte Nordholt, Verzamelde gedichten, Amsterdam 1996², blz. 128: ‘Oog van God’; blz. 163: ‘Mystiek’. M. Vasalis, Vergezichten en gezichten, Amsterdam 1997, blz. 110: ‘De zee was springende tot aan de horizon…’. Hans Bouma, Mijn God, Kampen 1997, blz. 38: ‘Glans van je bestaan’.

c.Verwerking:

Aan de volgende thema’s kunnen we denken: de belofte van de doorzichtigheid van al het donkere in ons bestaan, het verlangen naar licht en glans te midden van chaos en bedreiging, de droom naar schoonheid in een wereld met zoveel lelijke trekken.