Spiritualiteit en mystiek

Is hoop naïef of juist wijs? Gaat hoop altijd samen met optimisme? En moeten we per se hoopvol zijn? Geestelijk begeleider Jan Venderbos las het boek Hoop van historicus Philipp Blom en Hoopvol pessimisme van filosoof Mara van der Lugt. Hij leert dat er moed nodig is om hoopvol te blijven en dat er naast greenwashing ook zoiets als hopewashing bestaat.

Moed is een waagstuk, schreef Paul Tillich, want moed kijkt altijd in de ogen van alles wat het bestaan (het zijn) bedreigt. Je loopt niet weg voor datgene waar je bang voor bent, maar je gaat het aan. Je blijft het bestaan bevestigen door de manier waarop je leeft en keuzes maakt. Maar waar haal je zulke moed vandaan wanneer alle grond onder je voeten is verdwenen? Tillich zelf komt uit bij een uiterste vorm van geloof: absoluut geloof, ontdaan van alle zekerheden.

Met wie voer je liever een pastoraal gesprek? Met een oude of jonge predikant, pastor, ouderling? Soms zegt leeftijd iets over ervaring en kunde. Gemiddeld genomen heeft een oudere meer meegemaakt. Toch kun je je vergissen: iemand die oud is, heeft een hogere leeftijd, maar dat zegt niet alles over het resultaat van het gesprek. Een jongere kan onbevangen vragen stellen, simpelweg omdat die bepaalde dingen nog niet kan weten. Die onbevangenheid kan ook heel prettig zijn.

In zijn nieuwe boek ‘De ziel van het brein’ duikt hersenwetenschapper André Aleman in de intrigerende relatie tussen geloof en neurowetenschap. Wat blijkt? Religie en spiritualiteit hebben daadwerkelijk invloed op onze hersenen. In dit artikel ontdek je vijf wetenschappelijke inzichten uit Alemans boek over het brein en religie die je waarschijnlijk nog niet kende.

Het chassidisme is in Oost-Europa in de vroege 18e eeuw begonnen met Rabbi Israel Baal Shem Tov, de Meester van de Goede Naam. Het is een mystieke beweging die meer nadruk legt op het enthousiasme in het dienen van HaShem (God) dan op pure kennis en studie van de Geschriften. Intellectuele kennis werd als erg belangrijk beschouwd in de toenmalige Oost-Europese Joodse wereld van de grote en toonaangevende Talmoed geleerde Elijahu ben Shlomo Zalman, de Vilna Gaon – tot frustratie van Joden die om wat voor reden ook niet geleerd waren of konden worden.

Hoop doet leven: iedereen kent die uitdrukking wel. Wie hoop heeft, heeft uitzicht. Uitzicht op iets wat er nu nog niet is, maar in de toekomst misschien komt. Wie hoopvol is, heeft er vertrouwen in dat dat toekomstige zich op enig moment zal aandienen. Hij of zij verlangt ernaar en leeft uit dat verlangen. Hoop is een belangrijke bron van energie. De vraag is wel, waar die energie op gericht is. Wat is nu eigenlijk het ‘object’ van de hoop? Hoop je op succes, een geslaagd resultaat of een goede afloop? Maar wat bepaalt of iets geslaagd of goed is?

What is hope? Hope is commonly presented as a feeling—an expectation regarding a future that instills a sense of gladness. Whatever happens, things will somehow turn out well. Who would fail to appreciate being offered something that is hopeful? Yet the person who extends hope does not do so on the basis of some superior knowledge about what awaits another; rather, hope is a gesture of support, a performative speech act.

In deze bijdrage ga ik in op twee gebeurtenissen uit het leven van Hildegard waarin er sprake is van hoop en wanhoop. Deze gebeurtenissen hebben te maken met haar roeping tot profetes. Rond haar veertigste levensjaar ontving Hildegard van God in een visioen de opdracht om zijn wegen bekend te maken in een tijd van geloofstwijfel. Deze opdracht kon zij echter niet vervullen, omdat de middeleeuwse vrouw gezien werd als ondergeschikt aan de man. En daarom kon zij met haar profetische opdracht niet in de openbaarheid treden.

Chiara Degenfeld ontdekte tijdens haar studie de ‘Theologie van het Lichaam’ van Paus Johannes Paulus II; zijn grote levenswerk dat resulteerde in een boek van bijna achthonderd pagina’s. Voor Chiara veranderde het haar blik op lichamelijkheid, liefde en seksualiteit: “Onze lichamen vertellen iets over God.”