Pinksteren is de uitstorting van de heilige Geest, het begin van de tijd van de kerk. Maar, zo maakt Petrus in zijn programmatische toespraak met het citaat uit de profeet Joël duidelijk, Pinksteren is tegelijk ook het begin van het einde der tijden. De terugkeer van de profetie is één van de kenmerken hiervan.
Als Jezus de gewelddadige en vernederende kruisdood ondergaat, staat de jonge christelijke gemeenschap voor de uitdaging hoe dit te duiden. Johannes beschrijft dit als een cirkelbeweging: Jezus keert terug naar de Vader van wie Hij is uitgegaan. Zijn thuiskomst bij de Vader is tegelijk ook een voorbereiding van de thuiskomst van zijn leerlingen. De leerlingen worden mee opgenomen in de beweging naar God toe. Jezus’ dood betekent niet dat de leerlingen in de steek worden gelaten: Gods Geest van waarheid zal voor altijd bij hen zijn.
Pinksteren is het feest waarmee we vieren dat we staan in het krachtenveld van de Geest. De belofte van dat krachtenveld lezen we in Ezechiël 11, met name in vers 19: ‘Dan zal ik hun een ander hart geven en een nieuwe geest.’ Uit het staan in dat krachtenveld volgt wat klinkt in vers 20: ‘Dan zullen ze zich houden aan mijn bepalingen.’ Het zich houden aan Gods aanwijzingen ten leven is daarbij geen voorwaarde voor de gave van de Geest, maar volgt uit het beslag dat de Geest legt.
Een naam schiet je te binnen. Een lied, een bijbeltekst, een lang vergeten herinnering. Een oud verlangen naar God, naar schoonheid, waarheid, goedheid. Een idee van wat je te doen staat. Ingevingen zijn iets bijzonders. Je maakt ze niet zelf, ze worden gegeven. En al komen ze vaak van de rommelzolder die ons geheugen is, ze komen ook van buiten. Wie zal zeggen hoe je beschermengel erbij betrokken is, en de heilige Geest?
Wat met Pasen gezaaid is, wordt met Pinksteren geoogst. Pinksteren is in het jodendom immers een oogstfeest: het Wekenfeest. Na het ‘opstaan’ (Hebr.: qum, Ruth 1,6) van Naomi in Moab, gloort er nieuwe hoop in Betlehem (Ruth 2). Daar is de gersteoogst net begonnen (1,22). Op de achtergrond spelen beloften uit de Tora. Vijfmaal klinkt de naam van de Eeuwige (Hebr.: jhwh, 2,4.4.12.12.20). Driemaal klinken de woorden ‘gunst, genade’ (Hebr.: chen, 2,2.10.13) en ‘aankleven’ (Hebr.: dabaq, 2,8.21.23).
Getuigen zullen ze zijn, de apostelen, wereldwijd. Eerst in Jeruzalem, in het hart van Israël, in Judea en Samaria, en ten slotte in één moeite door tot aan het uiterste der aarde, schrijft Lucas in Handelingen 1,8. Dat lijkt een angstig ambitieuze onderneming, maar het is in lijn met wat de profeten in hun meest royale visioenen voor ogen hadden: Israël tot zegen voor alle volkeren.
Bij de schepping van hemel en aarde lezen we over de Geest van God. Een krachtige stormwind raast over de wateren: er staat iets te gebeuren. Eeuwen later, wanneer de leerlingen bijeen zijn na de hemelvaart van Jezus, lezen we opnieuw over zo’n briesende wervelwind.
God blaast levensadem in de neus van de eerste mens. Jezus blaast op de avond van de opstandingsdag over zijn leerlingen heen en zegt: ‘Ontvang (de) heilige Geest’.
Het evangelie brengt een diepgaande verandering met zich mee; het zet je in beweging. De Geest is een kracht die mensen niet alleen raakt, maar hen ook omvormt en richting geeft. Denk aan Augustinus, die zijn losbandige leven achter zich liet en een toegewijd theoloog werd. Of aan Franciscus van Assisi, die zijn rijkdom en status opgaf om een leven van eenvoud en dienstbaarheid te leiden.
