Met andere ogen

Jezus keek met ogen van liefde naar mensen. Hij zag mensen anders, als nieuw. Folly Hemrica sprak met Fer van der Reijken, franciscaner overste in Den Bosch.

Als christenen worden we steeds uitgenodigd om met nieuwe ogen te kijken. Naar onszelf en naar anderen. Hoe speelt dit thema in jouw leven?

‘Ach, misschien zijn mijn oude ogen goed genoeg, maar moet ik er anders mee gaan kijken. Ik ben altijd nog diep onder de indruk van die woorden van Jezus aan het kruis, als hij over zijn beulen zegt: ‘Reken het hen niet aan!’ Deze man is geslagen en aan een kruis gespijkerd, en dan zegt hij: ‘Ze weten niet wat ze doen.’ Hij blijft kijken met ogen van liefde en ziet wat voor onverloste mensen zij zijn. En zo kijkt hij ook naar Petrus, de leerling die hem verraden heeft. ‘Jij gaat de rots worden waarop ik mijn kerk op ga bouwen.’’

‘Een mens is zoveel meer dan het ergste gedrag dat hij laat zien. Dat ontdek je met ogen van liefde. Of denk aan het verhaal van de overspelige vrouw. Jezus moet mee met de wetgeving van zijn tijd en dus moet die vrouw gestenigd worden. Ik denk bij dat verhaal trouwens altijd: waar is die man met wie ze overspel pleegde? Zoiets is toch iets tussen twee mensen? Maar goed, Jezus zegt dan: ‘Wie zonder zonde is, mag de eerste steen gooien.’ Dit is een prachtig voorbeeld van dieper kijken.’

‘Wat mij ook altijd helpt, is het besef dat wij mensen eigenlijk drijvende ijsbergen zijn. We zien van elkaar maar een klein puntje, de rest zit onder water. Het meeste zien we niet. Dat maakt je bescheiden.’

Wat helpt jou om ‘dieper’ te kijken?

‘Wat in ieder geval helpt, is nabijheid. Als mensen elkaar ontmoeten, sneuvelen vooroordelen. Dat zie ik ook gebeuren op stadsniveau. Als er in een wijk veel te hard gereden wordt en Karel en Suzan zoeken medestanders voor verkeersdrempels (en ze zijn in hun politieke voorkeur misschien niet erg gebrand op immigranten) dan vinden ze soms tot hun eigen verrassing Laila en Said aan hun kant. Want die hebben ook kinderen, en willen dat snelle verkeer in de wijk ook stoppen. Als er dan na drie maanden overleg verkeersdrempels liggen, hebben ze elkaar gevonden. Tot ieders verwondering!’

‘Ik zou soms wensen dat Poetin en Zelensky eens 48 uur samen in een lift zouden komen vast te zitten. Niet een half uurtje, maar echt een substantieel poosje. Ik zou daar benieuwd naar zijn! Ontmoeting is essentieel.’

In hoeverre helpt jouw franciscaanse traditie jou om op een andere manier te kijken?

‘Franciscus heeft gezegd dat je kunt kijken met lichamelijke en met geestelijke ogen. Dat zijn echt verschillende manieren van kijken. Wie tijdens een eucharistieviering met lichamelijke ogen kijkt, ziet alleen maar stukjes brood die worden doorgegeven. Maar wie met geestelijke ogen kijkt, ziet het leven van Christus dat wordt gebroken en uitgedeeld. Dan wordt dat brood een teken met sterke verwijskracht. Als je je trouwring hebt verloren in de tuin dan kun je zeggen: ‘Snel naar de juwelier voor een nieuwe!’ Maar je kunt ook verdrietig zijn omdat je iets bent kwijtgeraakt dat zo’n sterkte verwijskracht had naar je huwelijksdag.’

‘Als je dieper kijkt, zie je dat alles ‘verwijskracht’ heeft. Ook de simpele paardenbloem die bijna zonder aarde naast het stoplicht bloeit. In de ogen van Franciscus is dat dan ineens ‘zuster paardenbloem’.’

Helpt het leven in een broederschap jou ook om je te oefenen in ‘anders kijken’?

‘Inmiddels woon ik 38 jaar in franciscaanse communiteiten, en heb ik met ongeveer honderd verschillende broeders samengewoond. Dat betekent dat je je uit moet spreken en dat je moet laten zien wat jij graag wilt. Maar ook dat je moet accepteren dat het dan vervolgens niet altijd op jouw manier gaat. Je leert het uit te houden met de onderlinge verschillen. Elke week hebben we een huiskapittel: een bijeenkomst waar we met elkaar delen waarmee we bezig zijn. Een grote rijkdom is dat.’

‘Wat mij ook helpt is mij steeds oefenen in dankbaarheid. Dankbaarheid is een goede ego-kraker, want dan schrijf je alles niet meer aan jezelf toe. Elke ochtend sta ik op met een klein gebed: : ‘Heer, ik dank U dat U mij geschapen hebt.’ En in de avond doe ik dat weer. Dankbaarheid is een essentiële oefening in anders kijken.’