Als alternatieve lezing staat vandaag een verheven en gedurfde lezing op het rooster. Verheven, want het is de Heer die de profeet Jeremia zendt om in de hof van het huis van de Eeuwige, de tempel, te profeteren. Gedurfd, omdat de profeet met zijn verkondiging niets minder doet dan zijn leven in de waagschaal stellen.

Aan het begin van de Veertigdagentijd, waarin verschillende passages uit Jeremia en Klaagliederen gelezen zullen worden, lijken we hier in Jeremia 14 een beetje met de deur in huis te vallen. Het is meteen ‘van dik hout’: totale ontreddering vanwege de ‘grote droogte’, die in de eerste verzen beschreven wordt.

‘Gaudete!’ is van oudsher de naam van de derde Adventszondag, afgeleid van de introïtus voor deze dag: ‘Gaudete in Domino semper. Iterum dico: Gaudete!’ (Fil. 4,4). Je zou verwachten dat in het alternatieve spoor dit gedeelte van Filippenzen 4 op de derde zondag geplaatst werd in plaats van op de vierde. Toch is nu voor de vierde Adventszondag gekozen. Valt dat op één of andere manier te rechtvaardigen of te verklaren?

Met Psalm 85 opent de periode van Advent met een psalm van inkeer. In de eerste verzen wordt de Heer herinnerd aan zijn genadige omgang met het volk. Vervolgens klinkt in vers 5 een bede tot de Heer om terugkeer. Een bede die in vers 7 klinkt als de roep vanuit een ultieme diepte: ‘Breng ons weer tot leven.’ In vers 9 onderbreekt de psalmist zichzelf en schept hij ruimte voor woorden van vrede van de Heer zelf. Het is een vrede die samenhangt met recht doen. Die samenhang baant voor God de weg.

‘Gij moet JHWH uw God beminnen met heel uw hart, met heel uw ziel en met al uw krachten.’ Zo klinkt het in Deuteronomium. En zo horen we het ook bij Matteüs. Alleen, bij de evangelist wordt deze uitspraak gevolgd door: ‘het tweede gebod daarmee gelijkwaardig, gij zult uw naasten beminnen als uzelf.’

In Jesaja 5,1-7 zingt een geliefde in energieke, agrarische en beeldende taal. Taal die je in het boek Hooglied verwacht. Een wijnbouwer zwoegt zwetend voor zijn druiven. De oogst valt vies tegen. De bittere teleurstelling van de wijnbouwer slaat om in juridische taal van oordeel. Cultuur wordt verwildering, schepping wordt chaos. Ten slotte duidt Jesaja de metafoor en trekt deze door naar het geleefde leven: als je een liefdesband met de God van het recht aangaat, verwacht Hij recht. Maar Hij vindt onrecht.

Hoe leren we de rechte weg te kiezen die God ons wil laten gaan? Dit vergt inzien dat Gods weg een weg is van zowel rechtvaardigheid als van liefde en trouw. Het volgen van goede voorbeelden en de bereidheid tot ommekeer maken daar eveneens deel van uit.

De afgelopen tijd is gedragsdeskundige en coach Natasja Bos op verschillende plekken in de media verschenen om te vertellen over haar boek Het moederhart van God. In het boek onderzoekt ze hoe Gods moederlijke compassie zichtbaar wordt in de Bijbel én in ons dagelijks leven. Wat betekent het dat God niet alleen als Vader, maar ook als Moeder benaderd kan worden? En hoe leren we kijken met liefdevolle ogen – naar onszelf, naar God en naar de wereld?

Mijn visie op het boek van Reinier Sonneveld is gemengd. Allereerst merk ik graag op dat ik mij in zijn intentie kan vinden. Het idee van een eeuwigdurende hel waarin grote zondaars en ongelovigen voor altijd en eeuwig worden gestraft, past inderdaad niet bij het geloof in God die ten diepste liefdevol en barmhartig is. Terecht brengt Sonneveld in dat, volgens de Bijbel, God onrecht en zonde wel kan en zal bestraffen. Maar het is inderdaad de vraag of we ons die straf per se als eeuwig moeten voorstellen. Er zijn immers veel Bijbelteksten die wijzen op een hoopvolle toekomst voor alle mensen, voor de hele wereld. Daar past dan geen eeuwige hel bij. Dat zou betekenen dat we ons de straf in het hiernamaals moeten voorstellen als tijdelijk en dat er ruimte zal zijn voor reiniging en bekering.