Hoe doen ze het toch, die theologen die een boek schrijven? Is het een roeping of noeste arbeid? Geeft de nacht een creatieve boost of totale paniek? En wat doe je eigenlijk als de inspiratie ver te zoeken is? In deze nieuwe rubriek schuiven we aan de schrijftafel van auteurs die bezig zijn met een boek. Deze editie spreken we Martijn Stoutjesdijk en horen we de drijfveer achter zijn woordendrift.

In het pastoraat luisteren we naar elkaar, naar wat mensen bezighoudt, waarvan ze wakker liggen. Dat blijkt soms ook door de tijd van het (kerkelijk) jaar beïnvloed te worden. Wat ‘doet’ de Veertigdagentijd in onze pastorale gesprekken..?

In een artikel uit de Trouw van 23 januari verscheen een artikel met de titel ‘‘‘Als je als christen vervolgd wordt, doe je iets goed.’ Klopt dat wel?” Het artikel liet twee theologen aan het woord die zich kritisch uitlieten over de organisatie Open Doors, naar aanleiding van de jaarlijkse publicatie van de ‘ranglijst christenvervolging’. De twee commentatoren, Erik Borgman en Sanneke Brouwers, koppelden deze ranglijst aan de in sommige christelijke kringen breed gedeelde wens om vervolgd te worden.

Vaag zei zijn naam mij wel iets. Ik kreeg een uitnodiging om een lezing van hem bij te wonen aan de Nijmeegse universiteit. Al snel begon me te dagen dat het aan mij lag dat de naam van Édouard Louis nauwelijks herkenning bij me opriep. Weken van tevoren was de avond uitverkocht. Een aantal keer ontving ik een mailtje met het verzoek of ik, als ik onverhoopt toch verhinderd bleek te zijn, dat even wilde melden. Dan kon iemand op de wachtlijst nog blij worden gemaakt.

“In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Het was in het begin bij God. Alles is erdoor ontstaan, zonder het Woord is niets ontstaan van wat bestaat.”[1] In dit artikel onderzoekt Fulco Timmers het dieperliggende besef dat deze zinnen proberen te verwoorden, namelijk de kracht van woorden. De evangelist stelt, voortbordurend op Genesis 1, dat het Woord, Gods Woord, zelfs de ultieme grond vormt onder alles wat bestaat. Misschien ervaart niet iedereen dat zo, maar dat ook menselijke woorden kracht hebben, wordt door velen wel erkent. AI dreigt deze kracht echter te eroderen, doordat ze wel woorden maar geen betekenis weet te genereren. Timmers legt uit hoe dit precies werkt.

Katie Vlaardingerbroek schreef een boek dat je bij de kladden grijpt. Nederland Therapieland. Hoe beter worden ons zieker maakt leest als een trein, schopt heilige huisjes omver en laat je met een licht gedesillusioneerd gevoel achter. Ik wist soms niet of ik lachen of huilen moest – ik heb het beide gedaan. De auteur, religiewetenschapper en schrijver, analyseert glashelder hoe psychologische hulpverlening een religie is geworden, een nieuw zingevingsmodel. Tegelijk – en dat maakt het boek spannend en bij tijden dubbel – schrijft Vlaardingerbroek vanuit een wat ik maar ‘binnen-perspectief’ noem: ze is zelf jarenlang (en nog) in therapie geweest, ze zou dit boek zonder dit traject nooit geschreven kunnen hebben.

Wie zou niet levensecht willen geloven in deze postchristelijke tijd? Iedereen toch? Zeker christenen. Maar hoe zit het dan met de geloofsbeleving, met name tussen de gelovige en God? De auteur, inmiddels emeritus hoogleraar praktische theologie, verwoordt in dit boek zowel zijn verbazing als zijn verlangen. Verbazing en verlangen. Een soort heimwee klinkt mee. Permanent zoekt hij de nuance, steeds blijft hij  met twee woorden spreken.

Niemand weet hoe het gebeurde. Wanneer het precies was dat de eerste achtbaan opgezet werd. Het ging zo geleidelijk. Maar nu weet je niet meer waar je kijken moet. De felgekleurde lampen, kraampjes, verkopers en attracties vechten om je aandacht. Mensen staan in groepjes stil voor de flitsende lichtjes. Hun ogen schieten mee van links naar rechts en ze huilen. ‘Kom dat zien. Kom dat zien! Sarina vertelt u hoe zij vanuit haar burn-out door manifestatie haar droombaan, droomman én droomvilla heeft gevonden!’ klinkt het uit een van de luidsprekers. Verderop roept iemand: ‘Vitaminesupplementen ter bevordering van slaap en rust, teunisbloemolie en instantkoffie met kalmerende natuurextracten hier te koop!’ ‘En adem uit…’ fluistert een vrouwenstem door een megafoon. ‘Je staat op een strand. Het is hier helemaal stil. Langzaam voel je je lijf ontspannen.’

Moed is een waagstuk, schreef Paul Tillich, want moed kijkt altijd in de ogen van alles wat het bestaan (het zijn) bedreigt. Je loopt niet weg voor datgene waar je bang voor bent, maar je gaat het aan. Je blijft het bestaan bevestigen door de manier waarop je leeft en keuzes maakt. Maar waar haal je zulke moed vandaan wanneer alle grond onder je voeten is verdwenen? Tillich zelf komt uit bij een uiterste vorm van geloof: absoluut geloof, ontdaan van alle zekerheden.