Stel even: de gemeente is nog niet georganiseerd. Er zijn nog geen ambtsdragers. Verschillende groepen van de samenleving zijn vertegenwoordigd: mannelijke en vrouwelijke senioren, een jongere generatie, beide leeftijdsgroepen uit het midden van de samenleving. Daarnaast zijn er gemeenteleden uit een bevolkingslaag met weinig tot geen invloed en vaak benadeeld, die bij tijd en wijle op verschillende manieren uiting geven aan de ontevredenheid met hun positie.

De eerste verzen van de Brief aan Titus zijn fraai geschreven, maar ook fel van inhoud. Interessant is dat de brief in de canon gekomen is naast andere stemmen, mogelijk zelfs naast de stemmen waartegen deze brief zich juist zo heftig afzet. De brief staat op naam van Paulus, maar Paulus was niet de auteur: de brief is pseudepigrafisch. De heftigheid en de inzet voor het evangelie worden er niet minder door, maar uiteindelijk is deze brief toch één stem naast andere stemmen die soms met net zo veel passie terugspreken.

Het thema van de lezingen van deze zondag is het koningschap. Hoe moeten we het koningschap plaatsen in de heilsgeschiedenis? Aan de ene kant zien we Cyrus, koning van Babylon, aan de andere kant Herodes en zijn partijleden. Vanuit joods perspectief zijn het allemaal onderdrukkers. Toch wordt Cyrus door Jesaja de ‘gezalfde van de Heer’ genoemd.

In Jesaja 5,1-7 zingt een geliefde in energieke, agrarische en beeldende taal. Taal die je in het boek Hooglied verwacht. Een wijnbouwer zwoegt zwetend voor zijn druiven. De oogst valt vies tegen. De bittere teleurstelling van de wijnbouwer slaat om in juridische taal van oordeel. Cultuur wordt verwildering, schepping wordt chaos. Ten slotte duidt Jesaja de metafoor en trekt deze door naar het geleefde leven: als je een liefdesband met de God van het recht aangaat, verwacht Hij recht. Maar Hij vindt onrecht.

Aan het einde van de gelijkenis van het bruiloftsmaal (Mat. 22,1-14) is er iemand die niet gekleed is in een bruiloftskleed. De vraag van de koning ‘Hoe kom je zó binnen, zónder bruiloftskleed?’ behoeft geen antwoord. De vraag zegt genoeg. Wie immers binnengaat in een bruiloftskleed, is gekleed in een schoon wit gewaad. Wie dat niet heeft, lijkt geen tijd genomen te hebben om zijn smerige werkplunje uit te trekken, zich thuis te wassen en schone kleding aan te trekken, alvorens naar de bruiloft te gaan.

Hoe leren we de rechte weg te kiezen die God ons wil laten gaan? Dit vergt inzien dat Gods weg een weg is van zowel rechtvaardigheid als van liefde en trouw. Het volgen van goede voorbeelden en de bereidheid tot ommekeer maken daar eveneens deel van uit.

‘Moge God ons zegenen, opdat de einden der aarde ontzag hebben voor Hem’ (Ps. 67,8). De slotzin van Psalm 67 omvat datgene waar het visioen in Jesaja 56, de metaforische uitleg en strenge oproep van Romeinen 11 en de ergerniswekkende ontmoeting in Matteüs 15 elk hun eigen licht over laten schijnen.

Jona’s vlucht om aan zijn opdracht te ontkomen heeft hem doen afdalen tot in de zee, tot aan de fundamenten van de bergen (‘afdalen’ – 1,3.3.5; 2,7). Daar klinkt ook de omkeer: JHWH doet hem ‘opgaan uit de groeve’ (2,7). De vraag is: zal Jona de herkansing aangrijpen om gevolg te geven aan zijn roeping?

Het profetenboekje Jona wordt in de joodse traditie gelezen in de lange synagogedienst op Jom Kipoer, Grote Verzoendag, de heiligste van alle joodse feestdagen. De samenstellers van het Oecumenisch Leesrooster stellen daarom voor om het dit jaar als alternatieve lezing te lezen op twee achtereenvolgende zondagen die min of meer samenvallen met Rosj Hasjana, het joodse Nieuwjaar (15-17 september 2023), en Jom Kipoer (24-25 september 2023) en zodoende aan te sluiten bij de joodse feestkalender.