In de kerk gaat het nogal eens over Gods vergevende liefde, die als voorbeeld gesteld kan worden voor onze eigen opstelling tegenover onze medemensen. In de Bijbel zien we echter ook een heel andere God, die woedend wordt en dat niet onder stoelen of banken steekt. Hoe kunnen we dat uitleggen?
Als de zomer langzamerhand in de herfst overgaat, druppelen vooral de basisschoolgebonden gelovigen weer binnen en komen de plannen voor het kerkelijk werk op tafel. De profeet en de evangelist van dienst van deze dag bieden stof om die plannen te onderbouwen en kans van slagen te geven. Ze spreken over onderlinge omgang, zorg om de waarheid, wederzijdse verantwoordelijkheid, openhartigheid en verzoening. Thema’s die bij buitenspel en barbecue op de startzondag onderdeel kunnen uitmaken van een groeiende gemeenschappelijke visie op de roeping en taak van de geloofsgemeenschap in stad en land.
In de brief aan de Romeinen houdt Paulus zich elf hoofdstukken lang bezig met vragen die voor hem urgent waren, maar die voor ons een gepasseerd station zijn. In Romeinen 9 tot 11 worstelt hij met een loyaliteitsconflict. Hoe kan het toch dat de meesten van zijn volk niet met hem meegaan om Jezus Christus te volgen, maar trouw blijven aan de hun vertrouwde eigen traditie? Paulus beseft dat de Tora-observantie en de besnijdenis het jodendom verhinderen om de heidenen te bereiken. Na zijn Damascusmoment wijst hij op Jezus als de vervulling der Wet.
Mensen (en dieren) staan bloot aan trauma. Leven is breekbaar en wij krijgen allemaal te maken met ervaringen die ons welzijn en soms zelfs ons leven bedreigen. Wanneer dat gebeurt, zijn we erop ingericht om te reageren met een heel arsenaal aan reacties die ons leven en welzijn beschermen. Eén van die automatische reacties is dat horen en zien ons, letterlijk, vergaan.
De teksten voor vandaag cirkelen rond het beeld van de grote wateren als de archetypische chaos die ons leven dreigt te verzwelgen, en daarboven de Eeuwige die niet (zoals de goden uit voor-bijbelse mythen) in een gevecht op leven en dood met die chaos verwikkeld is, maar er soeverein over gebiedt. Dat geeft aan de menselijke situatie een dubbel perspectief: het leven is hachelijk, overgeleverd aan de chaoskrachten; maar verbinding met de Eeuwige geeft rust en vertrouwen, want de chaos is niet de doorslaggevende werkelijkheid.
De woorden en daden van Jezus roepen vragen op. Verschillende personages doen uitspraken over Jezus, die je aan het denken zetten. Zo ook in Matteüs 14: Herodes krijgt te horen welke wonderlijke daden Jezus doet, en denkt te maken te hebben met Johannes de Doper die uit de doden is opgestaan (14,2). Daarop last Matteüs een passage in over de dood van Johannes, met Jezus’ reactie hierop: uitwijken naar een eenzame plaats. Daar vindt de brooddeling plaats, een ervaring die opnieuw de vraag oproept van waaruit Jezus dergelijke handelingen kan stellen.
Het is in het dagelijkse leven dikwijls heel moeilijk om uit te maken wat ‘wijs’ is. Vaak spelen zoveel dingen mee, dat je blijft wikken en wegen. Salomo krijgt de gave van het goede inzicht. Maar als je zijn geschiedenis kent, maakt hij daar dan een goed gebruik van? Daartegenover staan de parabels van Jezus, die ons het goede inzicht moeten geven, en het beroep van Paulus op Gods goede Geest om ons te helpen de goede keuzes te maken. Wat is het criterium van ‘wijs’ zijn?
‘En Hij sprak tot hen in gelijkenissen’ – in parabels, en parabolais staat er in het Grieks (Mat. 13,3). Jezus begint met een overbekend verhaal, dat over de zaaier. Hij vertelt de gelijkenis (13,3-8) en legt hem later uit (13,18-23). Tussen verhaal en uitleg is een tussenspel: de discipelen willen weten waaróm Hij de menigte, ‘vele menigten’ zelfs (13,2), gelijkenissen voorhoudt. Jezus’ antwoord verduidelijkt eigenlijk niet veel.
Het Matteüsevangelie kantelt tussen wat nu de hoofdstukken 11 en 12 zijn, van een narratief over Jezus’ indrukwekkende optreden en verkondiging van het Koninkrijk der hemelen dat ook positief ontvangen wordt, naar een verhaal over toenemende afwijzing van Jezus, culminerend in zijn arrestatie, veroordeling en kruisiging. De oproepen in 11,25-30 hebben daardoor ook een programmatisch karakter: ze zijn de uitnodiging van Jezus die in het vervolg niet aangenomen, of tenminste door zeer velen niet aangenomen zal worden.
