November is de maand van de dood. Allerheiligen, allerzielen, halloween en de laatste zondag van het kerkelijk jaar: eeuwigheidszondag. Het is een mix van christelijke en niet-christelijke tradities, met diverse historische achtergronden. Ze hebben gemeen dat we stil staan bij de dood, en in het bijzonder bij hen die ons – de levenden – zijn voorgegaan. Kerken geven daar heel verschillend aandacht aan en de rituelen die daarbij horen, zijn het terrein van de liturgen. In deze blog vooral een vijftal pastorale gedachten.

Was de pest een rechtvaardige straf van God? En de coronapandemie? Een vraag die niet eens zou mogen opkomen bij Christenen – laat staan positief beantwoord zou mogen worden.

Volgens het Johannes-evangelie geeft Jezus twee keer de Geest. De eerste keer is als Hij sterft. ‘Hij boog zijn hoofd’, staat er dan, ‘en gaf de Geest’ (Johannes 19:30).

Je komt de dood in november op nagenoeg iedere straathoek tegen; of het nu met het griezelige Halloween is, of tijdens herdenkingen met Allerzielen en Eeuwigheidszondag. Best apart, want over het algemeen zijn we behoorlijk geneigd de dood ver van ons leven te houden. Is dat misschien niet zo goed idee?

Is Nes Ammim een vorm van christelijke presentie die nog steeds gedragen wordt door Nederlandse kerken? De verlegenheid rond ‘Israël’ is toegenomen en Israël heeft als vakantieland of pelgrimsbestemming een steeds negatiever imago. Van steun aan Israël is in protestantse kerken weinig sprake meer – zo steunt Kerk in Actie, de diaconale tak van de PKN, vooral Palestijnse minima in de Gazastrook.

Vrijwel elke zondag hangt hij rond de ingang van de kerk. Strak in pak. Kind van de gemeente en tegelijkertijd man met onberekenbaar gedrag. Psychoses, waanbeelden, stalkgedrag richting meerdere vrouwen en dreigende woede-aanvallen maken dat de toegang tot het kerkgebouw hem ontzegd is. Dat kon niet anders. Tegelijkertijd voel je zijn hunkering om mee te mogen doen. Wat kun je als kerkelijk werker, predikant, of geestelijk verzorger betekenen in deze rafelige realiteit?

Vaak hoor je dat er te weinig aandacht in de publiciteit is voor theologie . Tegelijkertijd is ‘public theology’ een eigen tak van sport aan het worden. Als Theoloog des Vaderlands onderga je dat aan den lijve – letterlijk want je staat ineens als persoon ter beschikking van media en andere fora. Een theologisch zelfexperiment dat een nieuw licht kan werpen op wat het betekent publiek theologisch vragen te stellen.

Donderdag 15 april sprak ik voor het Christelijk Sociaal Congres – online, natuurlijk. Er waren zo’n 100 meer mensen dan ik had verwacht, en ik wilde een aardig tegendraadse visie delen – dat van radicale inclusiviteit. Tegen mijn gewoonte in, was ik toch wel wat zenuwachtig.

Toen ik De avond is ongemak las van Marieke Lucas Rijneveld had ik dezelfde gemengde ervaring als bij het lezen van Knielen op een bed violen van Jan Siebelink. Ik had bewondering over het literaire meesterschap en evengoed verwondering over het christelijk geloof dat in die boeken naar voren komt. Dat is zo anders dan het geloof dat ik als kind heb meegekregen en ook zo anders dan mijn geloof nu beïnvloed door jaren theologie.