Praktische theologie

Als medewerker van de zendingsorganisatie European Christian Mission bevind ik mij regelmatig in crossculturele kringen. Tussen de regels door vang ik weleens op hoe men over Nederlanders denkt. ‘Weet jij eigenlijk wel hoe de spoorlijnen in jullie land zijn ontstaan,’ vraagt een Britse collega mij. Ik schud mijn hoofd met een glimlach, omdat ik aan zijn pretoogjes zie dat hij hem nu gaat inkoppen. ‘Toen twee Nederlanders vochten om een stuiver.’ Ik sla terug met een leuke grap over Brexit.

In Liefde, lijden, leven behandelt de auteur in veertig korte hoofdstukken grote levensvragen. Waarom kan liefde wel verwond worden, maar nooit teleurgesteld? Hoe gaan we om met lijden? De auteur verkent daarnaast de kracht van Christus’ woorden ‘Ik ben gekomen om leven te geven’ in tijden van onzekerheid, ziekte en verlies.

Katie Vlaardingerbroek schreef een boek dat je bij de kladden grijpt. Nederland Therapieland. Hoe beter worden ons zieker maakt leest als een trein, schopt heilige huisjes omver en laat je met een licht gedesillusioneerd gevoel achter. Ik wist soms niet of ik lachen of huilen moest – ik heb het beide gedaan. De auteur, religiewetenschapper en schrijver, analyseert glashelder hoe psychologische hulpverlening een religie is geworden, een nieuw zingevingsmodel. Tegelijk – en dat maakt het boek spannend en bij tijden dubbel – schrijft Vlaardingerbroek vanuit een wat ik maar ‘binnen-perspectief’ noem: ze is zelf jarenlang (en nog) in therapie geweest, ze zou dit boek zonder dit traject nooit geschreven kunnen hebben.

Niemand weet hoe het gebeurde. Wanneer het precies was dat de eerste achtbaan opgezet werd. Het ging zo geleidelijk. Maar nu weet je niet meer waar je kijken moet. De felgekleurde lampen, kraampjes, verkopers en attracties vechten om je aandacht. Mensen staan in groepjes stil voor de flitsende lichtjes. Hun ogen schieten mee van links naar rechts en ze huilen. ‘Kom dat zien. Kom dat zien! Sarina vertelt u hoe zij vanuit haar burn-out door manifestatie haar droombaan, droomman én droomvilla heeft gevonden!’ klinkt het uit een van de luidsprekers. Verderop roept iemand: ‘Vitaminesupplementen ter bevordering van slaap en rust, teunisbloemolie en instantkoffie met kalmerende natuurextracten hier te koop!’ ‘En adem uit…’ fluistert een vrouwenstem door een megafoon. ‘Je staat op een strand. Het is hier helemaal stil. Langzaam voel je je lijf ontspannen.’

Net als de aanduiding ‘kerkelijke rechtspraak’ klinkt ‘bezwaren en geschillen’ nogal zakelijk. Dat geldt ook voor de bewoordingen in het grondleggende art. XIV-1 KO: ‘Bezwaren en geschillen voor de behandeling waarvan in de orde van de kerk niet een afzonderlijk orgaan of een bijzondere wijze van behandeling is aangegeven, worden voorgelegd aan de daartoe aangewezen colleges.’ Het riekt bovendien naar onenigheid en conflict. De meesten in de kerk blijven er daarom liever verre van. Hoe begrijpelijk een dergelijke houding ook mag zijn, soms lukt het gewoonweg niet om het met elkaar eens te worden.

Opzicht wordt ook wel getypeerd als tucht. Maar past dat wel in de kerk, tucht? Die vraag kan makkelijk opkomen. Tucht heeft iets pijnlijks. Het treft niet alleen degene op wie tucht wordt toegepast, maar ook degenen die het toepassen. Toch zal vrijwel iedereen die hoort van misbruik door een ambtsdrager van opvatting zijn dat de kerk dan krachtdadig zal moeten optreden. En ook dat is tucht.

De titel van dit hoofdstuk is afkomstig uit GR 11 die ‘kerkelijke rechtspraak’ als opschrift draagt, een term die niet in de Romeinse artikelen en ordinanties voorkomt. Wie even verder kijkt, ontdekt dat het in GR 11 meer specifiek om een drietal terreinen gaat. Het eerste is te vinden in ord. 10, met als titel ‘Het opzicht’, het tweede in ord. 12, met als opschrift ‘De behandeling van bezwaren en geschillen’, inclusief de eigen aanpak van enkele vermogensrechtelijke situaties in ord. 11.

Het meest fundamentele dat de kerkorde kan zeggen over de kerk is te vinden in artikel I KO. Wie die tekst zorgvuldig doorleest, kan het niet ontgaan dat daarin in alle toonaarden over de Protestantse Kerk in Nederland als een belijdende kerk gesproken wordt.

Elke ambtsdrager kan gevraagd worden lid te worden van de generale synode. Dan kom je in een vreemde maar boeiende wereld terecht. In dit hoofdstuk gaat het daarover, vooral vanuit het perspectief van de leden van de synode: waar krijg je dan mee te maken?