Meer dan het gewone

Het kind Jezus, in alle eenvoud geboren in Betlehem, groeit op. Als hij ongeveer dertig jaar oud is, verzamelt hij mensen om zich heen. Zijn openbare optreden begint. De boodschap die hij brengt, is onverwacht; steeds weer zoekt hij naar radicaal nieuwe wegen.

Lang geleden besloot een wolf vlak bij een klein dorp in Italië te gaan wonen. Regelmatig ging hij het dorpje in om daar een kip of een geit te roven. Op een dag bezocht Franciscus het dorp. De mensen kwamen naar hem toe om hem te vertellen hoe bang ze waren voor de wolf. Ze zagen maar één oplossing: de wolf moest dood. Franciscus liep het dorp uit, zocht en vond de wolf en ging met hem in gesprek. De wolf vertelde Franciscus dat hij soms zo’n honger had dat hij op rooftocht ging. Uiteindelijk bracht Franciscus de wolf en de dorpsbewoners met elkaar in gesprek. Ze spraken af dat de mensen er voortaan voor zouden zorgen dat de wolf voldoende eten kreeg. Dan zou de wolf de mensen (en hun kippen en geiten) met rust laten.

In deze legende, Franciscus en de wolf van Gubbio, doet Franciscus iets onverwachts: hij doorbreekt het denken van de dorpsbewoners. Franciscus vergeldt geen kwaad met kwaad; hij doet niet wat het meest logisch lijkt (de wolf verjagen of doden), maar hij zoekt naar nieuwe wegen.

Een radicaal nieuwe weg

We vieren kerstfeest, de geboorte van Jezus. De sfeer rond Kerst is zacht, warm en liefdevol. ‘Vrede op aarde,’ zingen we. In deze tijd van het jaar verlangen we nog meer naar heelheid en liefde. Dat maakt Kerst bijzonder. In de verhalen over het leven van Jezus lezen we dat hij zijn leven lang zacht en warm bleef. Hij bracht heelheid en liefde. Hij raakte bewogen om mensen in nood en was hen heel nabij. Hij bracht genezing.

Tegelijkertijd lezen we dat deze Jezus heel uitgesproken en scherp kon zijn, woedend zelfs! Hij liet van zich horen wanneer hij het met zaken oneens was. Een voorbeeld hiervan is het verhaal van de tempelreiniging. Jezus verweet handelaars en geldwisselaars het gebedshuis van zijn Vader tot een markt gemaakt te hebben. Hij maakte een zweep en joeg alles en iedereen de tempel uit (Johannes 2:13-17).

Het moeilijkste, en misschien ook wel het mooiste, zijn de uitspraken van Jezus die zowel liefdevol als radicaal zijn. Hij bracht daarbij geen halve boodschap, maar een radicaal nieuwe weg. Zo zei hij: ‘Heb je vijanden lief’ (Matteüs 5:44).

De keuze

In de tijd van de Bijbel gold de regel van het evenwicht: oog om oog, tand om tand. Behandel mensen zoals ze jou behandelen. De maat van je actie moet even groot zijn, maak het niet erger. Want is de reactie op een actie heftiger dan de eerste actie, dan komen dingen in beweging. Vaak zie je dat met geweld. De een slaat, de ander slaat nog harder terug en voor je het weet loopt het helemaal uit de hand. Oog om oog’ betekent: bewaar het evenwicht.

Jezus bouwde voort op deze wet. Hij zei: reageer niet hetzelfde, maar laat de balans de andere kant uitslaan. Dus reageer niet op een negatieve actie met een even negatieve reactie, maar beantwoord de actie met minder negativiteit – en misschien wel met iets positiefs. Dat is ‘meer dan het gewone’, het stijgt boven jezelf uit.

Zie de ander

Meer doen dan het gewone doorbreekt de spiraal van geweld. Jezus doet een beroep op mensen: heb je vijanden lief. Je hebt de keuze; je kunt ervoor zorgen dat het kwaad bij jou ophoudt. Sta niet op je gelijk. We zijn zo gewend om onze naaste te beoordelen op zijn daden, maar kijk eens verder. Waarom schenk je geen aandacht aan zijn lijden en zijn nood?

Dat gaat niet zomaar. Je kunt niet op bevel van iemand houden. Maar schrijf die ander niet af. Probeer op zoek te gaan naar nieuwe wegen waardoor je de ander anders gaat zien, als medemens. Heb lief, zoals God liefheeft. Zoek verrassend nieuwe wegen.

Franciscus ging met de wolf in gesprek. Maar dat niet alleen. Hij sprak ook de dorpsbewoners aan en vroeg hoe het er met hén voor stond. Hoe liefdevol en vrijgevig waren zij eigenlijk? Zij hadden ook wat te leren. En zij konden kiezen voor meer dan het gewone. Wanneer we dat doen, is er een wereld te winnen! Want iedere spiraal van geweld die doorbroken wordt, in het groot of in het klein, draagt bij aan een beetje meer vrede op aarde.