Het slot van het eerste boek Samuel vertelt over de dood van Saul. Het tweede boek begint met een andere versie van Sauls dood, uit de mond van een Amalekiet. Ik heb dat altijd gelezen als een verhaal dat die jongen uit zijn duim zuigt in de hoop beloond te worden voor iets wat hij niet had hoeven doen. Maar nu weet ik dat niet meer zo zeker. Omdat meer episodes in deze cyclus dubbel verteld worden, kan ook dit heel goed een alternatieve versie van het verhaal over Sauls einde zijn.

In het Johannesevangelie is de positie van Petrus ten opzichte van Jezus niet eenduidig. Er komen verschillende kanten van hem naar voren. De meest pijnlijke kant is wel die van een leerling die zegt zijn meester niet te kennen. De scène staat beschreven in Johannes 18:15-18 en 18:25-27.

Nadat haar moeder overleden is, cirkelt Barbara Zwaan rond het begrip ‘vrede’. Ze voelt iets van vrede terugkomen als ze zich al wandelend met haar verbindt. De innerlijke vrede van haar moeder was gegroeid, naarmate ze zich meer moest overgeven aan het vergeten, dat bij haar dementie hoorde. Nu ze in haar hemelhuis is, is die vrede volmaakt. Barbara’s ontdekking dat de geestelijke verwevenheid sterker is dan de dood, voelt als thuiskomen, in vrede.

Boos zijn op een overleden echtgenoot, die zelf zijn dood koos, is moeilijk. Door de opstandigheid te verbinden met de opstanding na Pasen, komt die woede in een ander perspectief te staan.

In onze tijd houdt het veel oudere Nederlanders bezig, wanneer hun leven is voltooid. Dit geldt ook voor belijdende christenen. Hedendaagse christenen vinden de individuele ontplooiing en individueel, persoonlijk geloof vaak vanzelfsprekend, maar in culturen als die van het oude Midden-Oosten, staat veeleer de gemeenschap voorop. In deze bijdrage bespreken we diverse bijbelse teksten die raken aan het thema ‘voltooid leven’.

Voor kloosters, kerken en kathedralen is er heel wat in steen gehakt. Vaak te veel, ook al bevind je je maar op één plaats, voor een kort bezoek. Toch is het meer dan de moeite waard om eens wat langer bij een stukje beeldhouwwerk (in de Abdij Saint-Pierre te Moissac in Frankrijk) stil te staan om te zien hoe dat dan tot leven komt.

De Bijbel spreekt niet met één stem over het leven na de dood. Er is een waaier aan voorstellingen in het Oude en het Nieuwe Testament. In dit nummer wordt een aantal cruciale teksten, waarin die voorstellingen verwoord zijn, in beeld gebracht. Van de onderwereld, naar de opstanding der doden, en de ‘heks’ van Endor; we proberen in deze aflevering de volle breedte van het spectrum aan te stippen.

Er wordt in het Oude Testament weinig aandacht aan de dood en het hiernamaals besteed en wat erover gezegd wordt is vaak ook nog tegenstrijdig, zeker als je het ook nog eens vergelijkt met het Nieuwe Testament. Toch is het zinvol om het Oude Testament te betrekken bij ons nadenken over de dood. Het helpt ons om de goede vragen te stellen en vooral ook omdat het nauw luistert hoe we in dit kader de relatie tussen God en mens moeten zien.

In 1 Samuël 28 wendt koning Saul zich in wanhoop tot de gestorven Samuël, door hem op te laten roepen door een vrouw in Endor. Traditioneel staat zij bekend als ‘de heks van Endor’. Wat weten we van de praktijk van het oproepen van geesten in het oude Israël? Diverse teksten spreken een verbod hiertegen uit en een dergelijk verbod heeft alleen zin wanneer de verboden praktijk daadwerkelijk gepraktiseerd werd.