Is hoop wel altijd een deugd? In het denken van Hannah Arendt verschijnt hoop niet als troost, maar als risico. In plaats van een remedie tegen het kwaad, kan hoop juist de blik afwenden van de werkelijkheid. Deze beschouwing onderzoekt Arendts kritische visie op hoop en laat zien hoe zij, via haar concept van nataliteit, een alternatieve ethiek van handelen ontwikkelt – geworteld in het hier en nu, niet in een uitgestelde toekomst.

De Dekaloog is een tiendelige Poolse dramaserie uit 1989, geregisseerd door Krzysztof Kieślowski. De serie maakte destijds veel los en heeft zelfs bijgedragen aan de afschaffing van de doodstraf in Polen. Iedere aflevering gaat over een gebod, dus de eerste film gaat over het gebod: ‘Vereer naast Mij geen andere goden’. Wat de film over dit gebod te zeggen heeft, laat Othniël de Jong in zijn bespreking hieronder zien. 

Waarom nu nog geloven? We hebben de vraag aan verschillende geloofsdenkers voorgelegd en willen de serie op een speciale manier afsluiten. Want hoe zou een ‘niet-gelovige’ deze vraag eigenlijk beantwoorden? Het zijn natuurlijk niet alleen mensen die geloven die zich tot deze vraag verhouden maar ook mensen voor wie het geloof geen basis vormt. Ik ga daarom in gesprek met mijn goede vriendin Kirsten Poortier, met wie ik al jarenlang gesprekken over het geloof voer. Ze is docent filosofie en doet onderzoek naar ‘kritisch denken’. Ze kan zich overigens niet helemaal vinden in de benaming ‘niet-gelovige’. “Ik vind God-zoeker beter” liet ze me weten.

Toont God zich in de natuur? Kan een boswandeling geloof versterken? En wat vertellen de seizoenswisselingen over onze eigen levensreis? Jolande van Baardewijk vertaalt het boek The Celtic Year van David Cole over Keltisch-christelijke spiritualiteit. In dit artikel deelt ze wat de Keltisch-christelijke spiritualiteit voor haar eigen geloofsleven betekent.  

Het meest duurzame hotel van Afrika, Hotel Verde in Kaapstad, ligt op steenworp afstand van een drukke internationale luchthaven. Het hotel is afhankelijk van de vliegtoeristen, dus hoe duurzaam is het project eigenlijk? Thandi Soko-De Jong komt aan de hand van Johannes 9 en het wereldbeeld van de Kichwa tot de conclusie dat onze relatie met de aarde één van wederkerigheid is. Ze laat echter ook zien dat wie goed voor de aarde wil zorgen, de kwetsbaren niet moet vergeten.

Hoe vind je stille tijd in een wereld die op hol is geslagen? Nikolaas Sintobin nodigt je in God zelf ontmoeten uit om op retraite te gaan. Zonder klooster, gewoon vanuit je eigen huiskamer. Want in de stilte en het gebed kan God opeens verschijnen. Hij laat zich daarbij inspireren door de geestelijke inzichten Ignatius van Loyola. Het leidt tot een herontdekking van de geestelijke begeleiding uit vroeger tijden. Geestelijke begeleiding die erop gericht is de ander te helpen bij het ontwikkelen en onderhouden van een relatie met God. Belangrijk daarin is het herkennen van Gods stem in je leven. Vanuit de overtuiging dat God spreekt via gevoelens, verlangens en dagelijkse ervaringen.

“Hoop lijkt op een ei, zegt kerkvader Augustinus. ‘Het is een ei en nog geen kip. En het is omhuld met een schaal. Omdat het bedekt is, kan het niet gezien worden. Laat er met geduld op worden gewacht, laat het warmte voelen om tot leven te komen’ (uit preek 55).”

We zijn in Nederland massaal aan de therapie geslagen. Niet alleen maken we veelvuldig gebruik van de geestelijke gezondheidszorg en nemen wachtlijsten toe. Ook talloze andere vormen van therapie hebben ons leven inmiddels veroverd: van supplementen tot zelfhulpboeken, truffeltrips, yoga, opstellingen, en ga zo maar door. Heling zoeken is hip. Maar wanneer zijn we zo ziek geworden? En wat zegt deze trend over onze existentiële conditie? Is therapie een nieuwe religie, en als dat zo is, waarom voldeed de ‘oude’ religie niet?

Deze rede uitgesproken op Jansdebat te Gouda op 17 juni 2025 n.a.v. verschijning “Geloven maakt gelukkig” van prof. dr. Johan Graafland.