Leg Exodus 22,25vv. (het verbod om iemand een mantel voorgoed af te nemen) naast Matteüs 5,40 (de bereidheid om zelfs je bovenkleed vrijwillig af te staan) en je voelt meteen aan waar Jezus met de Tora op uit is. In de ethiek van de Bergrede ligt de uitnodiging om ongebaande wegen te gaan en om vanuit een ongebruikelijke kijk op mensen hen anders dan binnen voor de hand liggende kaders en wetmatigheden te benaderen. Weerloze liefde staat centraal.

Alleen de menselijke geest kent een mens van binnenuit. Alleen de Geest van God kent God van binnenuit. De Geest van God doorvorst de diepten van God, zegt Paulus. En die Geest deelt zich mee aan mensen die deze geestbeweging toelaten. Het verborgene, de diepste geheimen: het komt naar ons toe als we bereid zijn om de geestbeweging van ‘deze wereld’ te verruilen voor de Geestbeweging van God.

In de epistellezing verwijst Paulus met ‘Wat het oog niet heeft gezien en het oor niet heeft gehoord, wat in geen mensenhart is opgekomen, dat heeft God bestemd voor wie Hem liefheeft’ (1 Kor. 2,9) naar de profeet Jesaja die schrijft: ‘Geen oog zag ooit een god buiten U, die opkomt voor wie op Hem wacht. U komt ieder tegemoet die van harte rechtvaardig handelt, die uw weg gaat, met U voor ogen’ (Jes. 64,3b4a).

De Korintiërslezing van deze zondag is een kleine alinea uit een lange brief, een klein stukje van een groot betoog. Door erop in te zoomen, staan we stil bij zinnen die niet als een zelfstandig geheel zijn bedoeld. We onderbreken Paulus terwijl hij zijn punt nog lang niet heeft gemaakt. Zodra een betoog op schrift staat, zijn we vrij om er op deze manier mee om te gaan. Maar het is goed om te bedenken dat we dan wel onze eigen accenten creëren: een tussenzin uit een betoog wordt ingelijst als een zelfstandige waarheid.

De paar verzen uit de Bergrede die voor vandaag op het rooster staan, kunnen gelezen worden als een pleidooi tegen de zouteloosheid. Der dingen, maar vooral van volgelingen van Jezus: zout dat zijn kracht verliest, licht onder de korenmaat gezet – dat is een onzichtbaar geworden ‘Jezus-beweging’, een zwijgende kerk, zo men wil. De NBG51 meent zeker te weten dat hier de discipelen aangesproken worden. Zouden het ook de scharen kunnen zijn?

In de perikoop van vorige week (1 Kor. 1,1-17) bleek verdeeldheid in de gemeente van Korinte de aanleiding te zijn tot Paulus’ brief. Gemeenteleden ontlenen hun eigen gelijk aan degene door wie ze gedoopt zijn. Paulus heeft in Korinte maar een enkele keer gedoopt en staat dus zwak. De strategie waarmee hij zich verdedigt, heeft twee aspecten: vervanging en omdraaiing. Aan het einde van de vorige perikoop verving hij het criterium van het dopen door dat van de evangelieverkondiging (1,17). In de hier besproken perikoop maakt hij omdraaiingen in tegenstellingen.

De profeet Sefanja spreekt de nederigen en rechtvaardigen in het land aan om de Heer te zoeken. Dan zal de geduchte Dag van de Heer hun geen verwoesting, maar verlossing brengen, en maakt Hij na verwijten een nieuw begin met Jeruzalem. Psalm 37(,10.11) bemoedigt nederigen die lijden onder zondaren: ‘Nog even, en verdwenen is de zondaar (…). Wie nederig zijn, zullen het land bezitten.’

De eerste lezing uit de lectio continua uit Paulus’ eerste brief aan de Korintiërs beslaat de briefinleiding en de eerste, daaruit voortvloeiende vermaning. Het scharnier tussen deze twee is de notie van ‘gemeenschap’ (Gr.: koinonia – 1,9). Het is gemeenschap met Christus waartoe de Korintische Christusgelovigen geroepen zijn, en verdeeldheid in gemeenschap is een tegenspraak in zichzelf; vandaar dat Paulus’ vermaning zich onmiddellijk daarop richt. Het zichtbaar verwerkelijken van de eenheid in Christus waartoe de gemeente van God (1,2) geroepen is en die in Christus ook werkelijk bestaat, was in de eerste eeuw net zo’n uitdaging als in de eenentwintigste eeuw.

De Matteüslezing over Jezus’ roeping van zijn eerste leerlingen riep bij mij herinneringen op aan een preek, nu al weer zo’n vijftig jaar geleden, waarin het ging over ‘roeping’. Of die gebaseerd was op Matteüs 4,12-22 weet ik niet meer. Maar wel dat de predikant erin benadrukte dat je je altijd bewust moest zijn van je roeping. En die bestond uit leven in ontzag voor de Eeuwige en gehoor geven aan de richtlijnen zoals die in de bijbelverhalen te vinden waren. Deed je dat niet, dan was je verkeerd bezig.