Het is goed aan het begin van dit themanummer goed te beseffen, wat we in een kerkdienst ‘in het algemeen’ vieren en hoe dan ook ‘het grondpatroon’ van een dienst zal zijn. Naast alle verscheidenheid is er eerst en vooral een gemeenschappelijke basis.

In de protestantse kerken kunnen kinderen immers steeds vaker deelnemen aan het Heilig Avondmaal. Dit betekent dat ouders zoeken naar woorden om de betekenis en de waarde van het avondmaal aan hun (jonge) kinderen uit te leggen en zich willen bezinnen op vragen die leven rond kind en avondmaal. Hoe doe je dat als ouders? En hoe kun je als kerkenraad ouders helpen om de betekenis van het avondmaal met kinderen te bespreken? In deze aflevering gaat Elsbeth Gruteke in gesprek met predikant en schrijver Chiel Vleesenbeek. Hij schreef samen met Wim de Groot het boek Samen aan tafel. Met je kind in gesprek over het avondmaal.

De brief aan de Hebreeën is een buitenbeentje in het Nieuwe Testament. Een buitenbeentje evenwel dat uiteindelijk heel wat tongen in beweging zou brengen. Aanvankelijk was er in de oude kerk niet veel meer dan enige strijd over het auteurschap van Paulus, maar gaandeweg bleek de brief meer dan eens te raken aan theologische geschil- en strijdpunten, waardoor het geschrift voor menige theoloog kon uitgroeien tot een zie-je-wel-document. Daarmee is – zij het impliciet – meteen gezegd dat de doorwerking van het geschrift in de geschiedenis altijd de doorwerking van een interpretatie is. Soms lag die interpretatie voor ons verstaan nu – dat, voor alle helderheid, zelf natuurlijk ook weer interpretatie is – dicht bij het oorspronkelijke schrijven, echter soms ook was het daarvan ver verwijderd…

‘Bons omes’ (bons hommes), zo noemden hun volgelingen hen: ‘goede mensen’. Ze  volgden dezelfde Bijbel als de andere christenen, maar het leek soms wel alsof ze de betekenis van de tekst binnenstebuiten keerden. En dat werd in Rome niet met gejuich ontvangen.  De katharen. Wie waren ze, en waar stonden ze voor? Tijdens een gesprek met katharenspecialist Mieke Felix bij de lunchketen Le Pain Quotidien – een zeer toepasselijke naam, zo bleek – kwam Martine Meijers er meer over te weten. 

De laatste drie dagen vóór Pasen krijgen in de kerk, met bijzondere vieringen en rituelen, extra aandacht. Die vieringen meebeleven, van het donkerste donker naar stralend licht, is heel intens. 

Wie het over Rome en Reformatie heeft, wordt geconfronteerd met meer dan vijf eeuwen verdeeldheid. Hoog tijd om die breuk te helen, zo betoogt theoloog Arjan Plaisier. Journalist André Groenendijk ontmoet Plaisier op een sprekende plek de Sint-Joriskerk in Amersfoort. Eens een rooms-katholieke kerk, nu al meer dan vier eeuwen in protestantse handen. Dit gebouw ademt de geschiedenis die de achtergrond vormt van Plaisiers boek Een tijd om te helen.

Johannes 17 is de afsluiting van het gedeelte dat begint met hoofdstuk 13: het verhaal van de voetwassing. Jezus is met zijn leerlingen bijeen. Zij houden een maaltijd. Dé maaltijd? Vieren zij het Pascha, het feest van de bevrijding uit alle vormen van slavernij en horigheid? Een bevrijding die gestalte krijgt waar de ene mens de ander dient en liefheeft? Een bevrijding die haaks staat op wat de wereld leert: opkomen voor jezelf, het recht van de sterkste?

Het is opvallend dat waar de synoptici bij de beschrijving van het laatste avondmaal vertellen over het breken van het brood en het delen van de beker, de evangelist Johannes het delen van brood en beker niet eens noemt. In plaats daarvan voegt Johannes hier het verhaal in van de voetwassing door Jezus. Wat kan de betekenis zijn van deze opvallende keuze van Johannes?

Celine Oldenhage is cultuurhistoricus en werkt voor Museum Catharijneconvent in Utrecht. Ze schreef haar masterscriptie over ‘graven en begraven worden’ in Amsterdamse kerken na 1578; een belangrijk historisch onderzoek waarmee ze de Uitgeverij Verloren/Johan de Witt-scriptieprijs won. Momenteel wordt in Museum Catharijneconvent de zevendelige lezingenreeks ‘God in Nederland’ gehouden, in aanloop naar het gelijknamige symposium dat op 25 april zal plaatsvinden aan de Vrije Universiteit. Oldenhage verzorgt een van de lezingen en zal de luisteraars meenemen naar het jaar 1725: hoe zag religieus Nederland er toen uit? Als voorproefje ging redacteur Maartje Amelink alvast met haar in gesprek over wijnbekers, kroonluchters en grafzerken.