Gevangenisbrieven (en gedichten!) zijn vaak indringend. Er is een sterk besef van de positie waarin men verkeert. Er spreekt een roep om verbinding uit met degenen die buiten zijn, familie, geliefden, de groep waartoe men behoort. Ook een roep om aandacht? Voor de zaak waarvoor men is gevangengezet? Wanneer men vermoedt geen bevrijding tegemoet te kunnen zien, kan zo’n brief ook het opmaken van een balans zijn, zoekend naar de kern van waarvoor je hebt geleefd.

In de beide lezingen van vandaag wordt ons de keuze voorgehouden: leven of dood. Het is of het ene of het andere. Het zijn vrouwelijke personages die die keuze representeren – opvallend in teksten uit een patriarchale cultuur. Qua opbouw hebben beide lezingen veel gemeen: het positieve wordt afgezet tegen het negatieve. Maar er zijn ook opmerkelijke verschillen. In Spreuken 9 worden we voor een keuze gesteld, terwijl in Matteüs 25 niet meer gekozen kan worden. Aan ons de vraag, waardoor wij ons laten leiden bij onze keuzen. En wat is wijsheid?

Het gebeurt niet vaak dat een boek me diep raakt. ‘Diepgeworteld’ is dat wel gelukt. Meerdere keren ben ik tot tranen toe geroerd geweest door de verhalen die Richard Groenenboom vertelt. Verhalen over broers en zussen in het geloof die een hoge prijs betalen voor het volgen van Jezus. Verhalen over mensen zoals ik, die gevormd zijn door het lijden, van wie ik veel kan leren. Groenenboom brengt deze verhalen en lessen dicht bij mij als christen in een westers, seculier land. Zonder te veroordelen of te dwingen, stelt hij mij indringende vragen.

What a genderful world – deze tentoonstelling in het Tropenmuseum heette in 2020 de bezoekers welkom in een wereld die geen heteronormativiteit kent, waar gender een spectrum is, waar iedereen zichzelf kan zijn.1 Het was voor mij een verrijkende en verwarrende ervaring. Roze als kleur voor jongens en mannen in Mexico, politiemannen op Fiji met rokken aan, een derde geslacht in India en bij de oorspronkelijke bewoners van Amerika. De tentoonstelling heette de bezoekers uit in de genderwereld en maakte duidelijk hoe cultureel bepaald genderopvattingen zijn. Maar ik miste de duiding, een gids in dat nieuwe land of deze nieuwe wereld. Die gids voor genderland wil Jan Minderhoud bieden met zijn boek Geloof en gender. Zoeken naar een begaanbare weg.

De verhouding tussen geloof en wetenschap staat onder spanning. ‘Ze gaan niet samen’, zo wordt nog altijd beweerd. De werkelijkheid is echter anders – veelzijdiger vooral. Dit boek laat vanuit een keur aan invalshoeken zien hoe de twee wel degelijk samengaan. Vaak probleemloos, soms elkaar versterkend, soms ook op elkaar botsend – maar juist dat leidt doorgaans tot nieuwe inzichten.

In de kerk gaat het nogal eens over Gods vergevende liefde, die als voorbeeld gesteld kan worden voor onze eigen opstelling tegenover onze medemensen. In de Bijbel zien we echter ook een heel andere God, die woedend wordt en dat niet onder stoelen of banken steekt. Hoe kunnen we dat uitleggen?

Het Matteüsevangelie kantelt tussen wat nu de hoofdstukken 11 en 12 zijn, van een narratief over Jezus’ indrukwekkende optreden en verkondiging van het Koninkrijk der hemelen dat ook positief ontvangen wordt, naar een verhaal over toenemende afwijzing van Jezus, culminerend in zijn arrestatie, veroordeling en kruisiging. De oproepen in 11,25-30 hebben daardoor ook een programmatisch karakter: ze zijn de uitnodiging van Jezus die in het vervolg niet aangenomen, of tenminste door zeer velen niet aangenomen zal worden.

Niet bezwijken onder de dreiging van tegenkanting of vervolging: dat zou je kunnen zien als een belangrijk thema bij de lezingen voor deze dag. Jeremia voelt zich bijna tegen wil en dank geroepen tot de verkondiging van Gods woord, terwijl hij zich ervan bewust is hoeveel weerstand hij hiermee oproept. Een gevoel van angst voor een levensgevaarlijke bedreiging speelt hem parten, terwijl hij zijn vertrouwen stelt op God die hem terzijde staat – zoals ook de dichter van Psalm 69 doet. Jezus bemoedigt zijn leerlingen bij de confrontatie met weerstand en vervolging.

In de lezing voor deze zondag gaat het over ‘goed zijn in een kwade wereld’. Gelovigen vertegenwoordigen een wereld van vrede en goedheid die in veel gevallen in sterk contrast staat met de dagelijkse realiteit. De auteur vraagt hun om in die ándere wereld thuis te zijn en zich in de harde werkelijkheid als ‘vreemdelingen en gastbewoners’ te beschouwen – maar er dan wel met volle, stralende inzet te zijn, als waardige ambassadeurs van een hemels vaderland.