Bijbelwetenschappen

Aswoensdag: we gedenken dat we stof zijn en gaan weken in van bezinning en van beperkingen op ons consumeergedrag. Maar ten gunste van wie? Zeker, er zijn allerlei ‘vastenacties’, meestal voor mensen ver weg. Maar wat prevaleert wanneer je daaraan meedoet: echte betrokkenheid bij de mensen voor wie je doneert, of een goed gevoel over jezelf? De lezingen van vandaag confronteren ons met de vraag wat mijn en ons vasten inhoudt, en zegt daarbij wat het zou moeten zijn.

‘Kies je eigen weg’ wordt meestal bedoeld als het loslaten van knellende banden en verbanden. In de Bijbel betekent het kiezen van je eigen weg juist het aanhalen van de band met God. Niet als een knellend korset, maar een weg waardoor je volledig tot je – van God gegeven – recht kunt komen.

Marcus 1,29-39 bestaat uit een aantal korte scènes uit het begin van Jezus’ ‘openbare optreden’: de genezing van de schoonmoeder van Simon (Petrus), algemene genezingen in de stad, Jezus die zich terugtrekt voor gebed, en een tournee van verkondiging en exorcisme in heel Galilea. Er zit een ritme in de tekst: het zijn telkens vignetten met een gedetailleerde interactie tussen Jezus en anderen, gevolgd door een groter verhalend gebaar. Marcus laat hiermee een stukje vertelkunst zien: via de vignetten toont hij de inhoud van Jezus’ algemene optreden, terwijl het algemene optreden de omvang aangeeft van wat Jezus doet.

In de oudtestamentische lezing van deze vierde zondag na Epifanie wordt een opvolger van Mozes uit Israël beloofd, een opvolger die in de naam van de Eeuwige zal spreken. Marcus presenteert Jezus in een van de eerste scènes in zijn evangelie als een jood uit Nazaret wiens nieuwe leer gezag heeft; hogere machten gehoorzamen Hem. Hij is degene die in de naam van de Allerhoogste komt. Paulus besteedt aandacht aan een vraagstuk dat ontstaat onder de aanhangers van Mozes’ opvolger.

‘Op de derde dag’, zo begint dit hoofdstuk. In 1,29.35.43 worden voorafgaande dagen geteld. Wat is nu de eerste dag? Is dat de dag waarop Jezus gedoopt werd? Maar dan is het in 2,1 niet de derde, maar de vierde dag. Het is duidelijk: hier is sprake van een andere tijdrekening. De derde dag is de dag waarop iets geschiedt van Godswege.

Goed nieuws! Dat is zowel het opschrift van het Marcusevangelie als de kern van de zondagslezingen. Het vreugdevolle nieuws bevat een uitnodiging van Godswege, die perspectief en nieuw leven biedt, maar ook uitdaagt om andere wegen te gaan.

In Psalm 72,10-11 wordt verteld dat koningen uit de volkeren zullen neerbuigen voor ‘de koning(szoon)’ met geschenken. In Jesaja 60,3.6 wordt verteld hoe de volkeren naar Sions stralende licht komen met hun koningen en met goud en wierook. In Matteüs 2 gaat het echter niet over ‘koningen’, maar over ‘wijzen’ of ‘magiërs’ die achter het licht van een ster aangaan om een pasgeboren koningskind te vinden. Maar zonder de Schrift komen ze er niet. Ook Paulus betrekt de volkeren erbij (Ef. 3,1-12).

Het spreekt haast vanzelf dat we bij de naamgeving van de pasgeboren Jezus als eerste lezen uit Numeri 6,22-27, waarin het gaat over de Naam van God. Aan de naam die mensen elkaar geven, gaat immers de onuitsprekelijke Naam vooraf die boven alle namen uitgaat.

Nu hij Jezus in de armen mag nemen, kan Simeon in vrede gaan. Nu heeft hij Gods redding, licht en glorie gezien. Deze woorden over hun zoon wekken verwondering bij Jezus’ ouders. Hun verwondering biedt Simeon de gelegenheid meer duiding te geven over de betekenis van hun kind, niet alleen voor diens naaste omgeving, maar ook voor Israël en de wereld.