Bijbelwetenschappen

De knecht is wel de meest intrigerende gestalte uit Jesaja 40-55. Wie is deze knecht? Welke rol vervult hij? Talloze exegeten hebben geprobeerd hem als een historische figuur te duiden. Maar ligt de kracht van de knecht niet veeleer in zijn anonimiteit? In dit artikel gaat het er niet zozeer om de knecht te identificeren. Het gaat er veeleer om iets te zeggen over de rol van de knecht als plaatsbekleder, als iemand die de plaats van een ander inneemt, als een ’vertegenwoordiger’.

Kun je het woord ‘halleluja’ (dat letterlijk: ‘prijst de Heer’ betekent en alleen in de psalmen voorkomt) gebruiken in totaal verschillende situaties? Om God te eren én als uitroep na een ervaring van liefde en seks? Dat kan volgens het hier besproken lied van de Canadese zanger en dichter Leonard Cohen.

Hoe doen ze het toch, die theologen die een boek schrijven? Is het een roeping of noeste arbeid? Geeft de nacht een creatieve boost of totale paniek? En wat doe je eigenlijk als de inspiratie ver te zoeken is? In deze nieuwe rubriek schuiven we aan de schrijftafel van auteurs die bezig zijn met een boek. Deze keer spreken we Jirska van Hooijdonk en horen we de drijfveer achter haar woordendrift.

Niemand zou aan de hand van de Nieuwe Bijbelvertaling op de gedachte kunnen komen een enkele tekst uit Jeremia in verband te brengen met de tekst over de overspelige vrouw in Johannes 8. Pas als je de Statenvertaling erbij neemt, kun je ontdekken dat er een mogelijk verband is.

Mensen kunnen het zichzelf en anderen heel erg lastig maken. Schuld, schaamte en angst kunnen mensen klemzetten, bijvoorbeeld tijdens hun studie of in hun huwelijk. Het is dan moeilijk om eerlijk te zijn. Wat als je leven één grote leugen wordt?

Inmiddels alweer een jaar of vijf geleden deed ik onderzoek met behulp van Recurrent Neural Networks. In AI jaren een oud onderzoek gezien de snelheid van de ontwikkelingen. Toch is het onderzoek een relevante om te noemen en laat het zien hoe AI de theologie verder kan helpen. Het onderstaande is een korte samenvatting van het onderzoek, het hele paper kun je hier lezen.

Voor een (nog steeds te downloaden via het NINO) speciaal nummer van het vaktijdschrift Bibliotheca Orientalis schreef ik twaalf jaar geleden een overzicht van hulpmiddelen bij de bestudering van het Oude Testament (nummer 71 [2014], 361-370). Voor het internet is dat een lange tijd geleden. Voor mijn weblog gaf ik acht jaar later een update. Ik vroeg me af wat over is van de indertijd zinvol geachte digitale bronnen. Het resultaat daarvan geef ik hierbij door, waarbij ik de lezer niet zal vermoeien met wat er allemaal inmiddels achterhaald is of verdwenen.

Kunstmatige intelligentie is in korte tijd uitgegroeid tot een onmisbaar onderdeel van het dagelijks leven. Van zoekmachines en navigatie-apps tot medische diagnostiek en klantenservice: AI-systemen ondersteunen, versnellen en structureren steeds meer processen. Voor veel mensen voelt het gebruik van AI inmiddels net zo vanzelfsprekend als het gebruik van een smartphone.

Sinds de oprichting in 1977, in een tijd waarin computers nog kamers vulden en gegevens op grote ponskaarten stonden, werd er in de Werkgroep Informatica Vrije Universiteit (WIVU) in Amsterdam gewerkt aan het mogelijk maken om de Bijbel met de computer te onderzoeken. Oorspronkelijk was het doel alleen een digitale concordantie en zoekprogramma’s te maken voor Bijbelonderzoek, maar de focus verschoof snel naar het bouwen van een database waarin de tekst van het Oude Testament van woord- tot tekstniveau geanalyseerd is met behulp van de computer.