Bijbelwetenschappen

Mag de mist neerdalen over het theologische landschap, opdat de hokjes en vakjes verdwijnen? En hoe doe je dat: helderheid wegpoetsen? Die vragen roeren theoloog Jirska van Hooijdonk. Ze zoekt betekenis in de wederzijdsheid van de ontmoeting met de tekst en verliest daarbij graag het overzicht.

Ongemak. Dat is het woord dat voor mij het beste past bij het boek Is de Bijbel echt gebeurd? Alternatief voor een alles-echt-gebeurd-geloof van Jirska van Hooijdonk. Nu is er ongemak in veel soorten en maten. Daarom maar direct een disclaimer: de vormen van ongemak die ik hieronder beschrijf zijn niet noodzakelijk allemaal mijn eigen vormen van ongemak. En mijn eigen ongemak valt meer in de positief-kritische soort dan dat het om een negatieve beoordeling gaat.

Alie Hoek-van Kooten is een arts die zich verdiept in medische zaken uit de Bijbel. Ze vroeg zich af aan welke ziekten mensen leden die in de Bijbel genoemd worden. We moeten wel beseffen dat de Bijbel geen medisch handboek is. Soms blijft het speculeren over wat iemand gehad zou kunnen hebben. Soms worden interessante gegevens verstrekt die verwijzen naar wat er aan de hand is.

Stierf Nabal aan een hartaanval, had Mefiboseth een dwarsleasie en leed Jakob aan een heupluxatie? Tijd voor een second opinion. Gepensioneerd huisarts Lukas de Groote en oudtestamenticus Klaas Spronk lezen het boek Medische verrassingen van Alie Hoek-van Kooten. Op basis van medische en exegetische kennis komen zij soms tot andere diagnoses.  

Na de dood van Jozua stelt God rechters aan om het volk Israël te leiden. Ook Debora is zo’n rechter. In haar tijd heerste koning Jabin van Kanaän met harde hand over Israël. Wanneer Debora Barak laat weten dat het tijd is om de strijd aan te gaan, wil hij niet gaan zonder haar.

De ontwikkelingen in de technologie van tegenwoordig zijn maar nauwelijks bij te houden. Ook op het gebied van Bijbelvertaling is dit te merken. Bijbelvertalers zijn nooit bang geweest voor technologie. Het begon al met de boekdrukkunst, die vertalers toegang gaf tot gedrukte Bijbels, woordenboeken, grammatica’s en commentaren. Later kwamen de computers, die vertalers hielpen bij het verwerken en corrigeren van de tekst, grote hoeveelheden data te doorzoeken en gemakkelijker samen te werken. Vandaag de dag heeft iedereen de mond vol van kunstmatige intelligentie (AI).

Is de Bijbel echt gebeurd? Die vraag onderzoekt Jirska van Hooijdonk in haar gelijknamige boek. Bijbelwetenschapper Ruben van Wingerden las het met veel interesse maar vraagt zich ook af: voor wie is dit boek geschreven?   

Theologen en wetenschappers buigen zich al eeuwenlang over de betekenis van de evangeliën. In duizenden naslagwerken en commentaren voorzien ze de verhalen over het leven en de missie van Jezus van context. Het lijkt daardoor lastig om nog met vernieuwende en originele perspectieven te komen. Toch weet Geurt-Henk van Kooten met zijn boek Echo’s van het goede nieuws de evangeliën opnieuw te laten spreken. Door ze in hun historische context te plaatsen, brengt hij hun boodschap op een verrassend actuele en relevante wijze dichtbij.

In het boek Deuteronomium is de hoogste joodse geloofsbelijdenis te vinden: “Hoor, Israël, de Heer onze God, de Heer is één!’, in het Hebreeuws uitgesproken als ‘Sjema Jisraël, Adonai Elohénoe, Adonai echád’ (Deuteronomium 6:4). Zonder dit vers, dat naar het eerste woord bekendstaat als het sjema, is het hele joodse monotheïsme ondenkbaar. Dit vers ‘leeft’ als geen ander. De gelovige staat ermee op en gaat ermee naar bed. Met dit vers op de lippen blaast hij ook de laatste adem uit. Het is dan ook niet voor niets dat juist deze tekst als een soort vademecum te vinden is in de mezoeza en de tefilien.