Bijbelwetenschappen

De prille relatie tussen God en de Israëlieten gaat stuk wanneer zij het gouden kalf gieten en aanbidden. Veertig dagen en nachten waren voor hen genoeg om af te glijden in de wanhoop van identiteitsloosheid en totale verlatenheid. De eigenlijke ‘zonde’ is het dansen. Volgens Avivah Gottlieb Zornberg drukt het pulseren van de dans een onmetelijke behoefte uit om met een ander in ultieme harmonie te versmelten.

Het zijn lastige lezingen voor deze zondag. Ze zullen ongetwijfeld de discussie over echtscheiding losmaken. Maar gaat het alleen daarover? Maleachi spreekt in zijn tijd de priesters aan, en mannen die een gemengd huwelijk hebben gesloten. In de tweede lezing weet Jezus in een gesprek met farizeeën hun vraag over echtscheiding om te buigen naar een verrassende kern. Terwijl de psalmist Gods grootheid bezingt.

Liefde, list en bedrog. Moed, verraad en geweld. Sterke vrouwen en schurken van mannen: het bijbelboek Ester heeft het allemaal. Samengevat: een joods meisje schopt het tot koningin aan het Perzische hof en is zo in staat haar volk te redden van een massamoord.

Het verhaal over de wandelende Jood is een bekende legende; hij moet over de aarde blijven zwerven, zonder te sterven. Het eeuwige nomadische bestaan benadrukt het verlangen van de mens naar thuis zijn.

Deze verzuchting van Mozes (nee, het is geen typefout; er staat niet ‘profiteerde’), getuigt van een groot vertrouwen in de Geest van de Eeuwige (Numeri 11:29). Die kan best vaardig worden over iedereen. De Messias Jezus staat in die traditie. Ook Hij weerhoudt medegenezers niet van hun heilzame werk (Marcus 9:39). Als kinderen tot Hem mogen komen, ja, centraal staan in de onderlinge band tussen Vader en Zoon (9:36-37), dan ook allen die boze geesten uitdrijven. Er worden veel werknemers gezocht in het Koninkrijk van God. Werp je daarvoor een barricade op? Gooi hem omver, hak hem af.

Nadenkend over een gezamenlijke noemer van de teksten voor deze tweede zondag van de herfst kom ik uit bij mezelf als lezer. In alle drie de gevallen moest ik mijn eerste spontane reactie opzij schuiven en de teksten opnieuw benaderen. Pas met een andere invalshoek kon ik aspecten vinden die ik met de lezer van deze exegese wilde delen.

Water is het thema van deze zondag. Niet water zonder meer. Levend water, water dat leeft en laat leven. Leven dat zichzelf mededeelt. Stromend, borrelend, murmelend water. Niet het doodstille water in de regenton, in de poel, in de Dode Zee. Dat is symbool voor leven dat zichzelf wil behouden. Daarover gaat het nu niet. Het gaat over de ‘Geest die Heer is en die levend maakt’, en die ook ons tot mensen wil maken ‘van wie wat uitgaat’. Levendige mensen die leven doorgeven.

Valsheid in woord en geschrift is zo oud als de mensheid, blijkbaar óók onder profeten. Fake news is niets nieuws. Wie en wat deugt en wat niet? Lastige vraag! Wie de eerste wil wezen, zal de allerlaatste zijn – en aller dienaar (Marcus 9:35). ‘De broeder kent de broeder’ geenszins ‘als een die voor moet gaan’ (LB 991). Ook al een oeroud probleem, van de eerste kring rond Jezus tot in de kerk van vandaag.

Op 18 augustus 2024 ging Irma Jansen voor in de Hervormde Kerk te Den Ham, waar ze 56 jaar geleden gedoopt was. Ze preekte over de tekst die op de buitenkant van de kerk staat, Johannes 11: 28. Hieronder een gedeelte uit haar preek.