Geloof

Zelf beleefde ik de weerloosheid van het schaap op een bijzondere manier. Het was september 1987. We waren net gaan wonen in het dorp Holysloot, waar ik beroepen was als predikant van de Samen-op-Weggemeente Ransdorp-Holysloot.

Onlangs vond de tweede avond van het nieuwe seizoen van de Theologische Filmclub plaats. Op deze avond leidde Rianne ten Voorde de film Manchester by the Sea in. Deze Amerikaanse film komt uit 2016 en is geregisseerd door Kenneth Lonergan. De film maakte veel los in de zaal. Sommigen hadden de film zelfs al voor de vijfde keer gezien, en toch bleek deze even schokkend. Othniël de Jong gaat in zijn analyse na hoe vanuit een medisch en een theologisch perspectief gereflecteerd kan worden op mentale klachten als depressiviteit.

Waarom geloven zoveel mensen in iets hogers? In De ziel van het brein onderzoekt gerenommeerd hersenwetenschapper André Aleman de verbinding tussen geloof en neurowetenschap. Is spiritualiteit ingebakken in onze hersenen of is het een product van cultuur en ervaring? Aleman laat zien dat onze religieuze overtuigingen nauw verbonden zijn met hersenactiviteit, maar benadrukt tegelijkertijd dat spiritualiteit meer is dan slechts een product van ons brein. Hiermee laat hij nieuw licht schijnen op een van de belangrijkste en oudste vragen van de mensheid: is er meer dan dat wij zien? Tom gaat in deze aflevering van De theologie podcast in gesprek met André Aleman.

Waarom geloven we? Dat is toch een overblijfsel uit het verleden, iets uit een tijdperk waarin bijgeloof gemeengoed was, wat in de hedendaagse rationele en vanuit de wetenschap gestuurde cultuur volkomen misplaatst is? De heersende sociale retoriek van onze tijd verwerpt elke vorm van geloof als iets wat zich op een duistere schaal tussen raar en toxisch bevindt.

We kennen allemaal momenten waarop het leven je stilzet. Vaak onverwacht. Een relatie strandt. Iemand die je lief is, valt weg. Een plan waar je op bouwde, spat uiteen. Of je merkt ineens dat je jezelf onderweg ergens bent kwijtgeraakt — zonder dat je precies weet waar of wanneer. In die momenten kunnen oude verhalen woorden aanreiken die ons helpen om weer op verhaal te komen, zoals het verhaal van Abraham en Sara. Wat weten we van hen en wat heeft hun verhaal jou vandaag te vertellen?

Tijdens de Nacht van de Theologie werd ook bekend gemaakt dat Het einde van de hel van Reinier Sonneveld verkozen is tot beste theologische boek 2025.

De Dekaloog is een tiendelige Poolse dramaserie uit 1989, geregisseerd door Krzysztof Kieślowski. De serie maakte destijds veel los en heeft zelfs bijgedragen aan de afschaffing van de doodstraf in Polen. Iedere aflevering gaat over een gebod, dus de eerste film gaat over het gebod: ‘Vereer naast Mij geen andere goden’. Wat de film over dit gebod te zeggen heeft, laat Othniël de Jong in zijn bespreking hieronder zien. 

Waarom nu nog geloven? We hebben de vraag aan verschillende geloofsdenkers voorgelegd en willen de serie op een speciale manier afsluiten. Want hoe zou een ‘niet-gelovige’ deze vraag eigenlijk beantwoorden? Het zijn natuurlijk niet alleen mensen die geloven die zich tot deze vraag verhouden maar ook mensen voor wie het geloof geen basis vormt. Ik ga daarom in gesprek met mijn goede vriendin Kirsten Poortier, met wie ik al jarenlang gesprekken over het geloof voer. Ze is docent filosofie en doet onderzoek naar ‘kritisch denken’. Ze kan zich overigens niet helemaal vinden in de benaming ‘niet-gelovige’. “Ik vind God-zoeker beter” liet ze me weten.

Afgelopen jaar was Júlia Herku de Jonge Theoloog der Nederlanden. Voor Theologie.nl schreef ze een columnserie waarin ze haar belevenissen en inzichten met ons deelde. Dit is haar laatste column waarin ze terugblikt op een belangrijk jaar in haar leven: ‘Ik heb met zóveel mensen mogen spreken over theologie, maar bovenal over Jezus.’