Opinie

“Mevrouw, dank u. Die preek leek voor mij geschreven.” Na de dienst komt hij naar me toe. Een oudere man, pas weduwnaar. Zijn verdriet is groot, maar hij staat er niet alleen voor. Achter hem staat een gemeenschap die hem kent, draagt en opvangt. In veel Zeeuws-Vlaamse dorpen is dit nog dagelijkse realiteit. Ik kom er als gastpredikant. Gemeenten zijn soms verspreid over meerdere dorpen. De ene zondag hier, de andere daar. Wie niet meer kan rijden, wordt opgehaald. Zorg is hier geen systeem, maar iets wat mensen gewoon voor elkaar doen. En toch.. er knelt iets.

Vrijdag 20 maart: de Jannekes en de Hanna’s aan de niet zo pro-Israël kant van de PKN trekken hun rode jassen weer aan en doen hun rooie sjaals opnieuw om zodat zij hun zorgen over hun eigen kerkgenootschap nogmaals kunnen laten horen. Na een eerste christelijk Rode Lijn protest enkele maanden geleden volgt nu dus een tweede. Ze zijn boos. Heel boos. In hun ogen maakt de leiding van hun PKN zich, waar het over Israël, Gaza en Palestina gaat, schuldig aan het gebruik van “ontwijkende taal van ‘pijn aan beide kanten’ en misleidende taal over ‘conflict’ en ‘ingewikkeld’. En ook neemt de kerkleiding nog steeds het woord ‘genocide’ niet in de mond.” Zo schrijven de initiatiefnemers van dit tweede Rode Lijn protest in hun oproep in Nieuw Wij op 2 maart.

In de afgelopen maanden waren er regelmatig berichten over een dreigende scheuring in de Christelijk Gereformeerde Kerk. De broeders op Urk zijn tegen vrouwen in het ambt en willen niet langer samenwerken met de broeders in Zwolle, bij wie vrouwen ambtsdrager kunnen worden. Hoe om te gaan met dergelijke diepgaande verschillen? Aan de hand van Handelingen 15 pleit Bert Aalbers voor het belang van eenheid in pluriformiteit.   

Er zijn twee gezegdes over hoe vrede te bereiken. ‘Wie vrede wil moet zich op oorlog voorbereiden’ en ‘Wie vrede wil moet zich op vrede voorbereiden’. Terwijl de eerste visie probeert de tegenstander af te schrikken door met oorlog te dreigen, probeert de tweede visie met vredelievende handelingen de vrede te bereiken. Beide visies worden in het christendom verdedigd, laat Erik Sengers in zijn nieuwste bijdrage zien, dus wat is wijsheid, als het om vrede gaat?  

Mensen zijn geobsedeerd door patronen. We vinden ze in de sterren, in de grond, en wie goed op let ziet ze ook in andere mensen. Het herkennen van patronen kan noodzakelijk zijn, omdat het ons helpt een complexe wereld te categoriseren en te navigeren. Toch kleeft er ook een schaduwzijde aan: wanneer patronen gebruikt worden om een andere groep te controleren, te definiëren of zelfs te schaden. Op het moment dat categorieën worden verheven van voorlopige beschrijvingen naar onbetwistbare waarheden, volgt schadelijk gedrag in onze meest intieme omgevingen en in onze belangrijkste instellingen. In gezinnen spreken we bijvoorbeeld over de “verantwoordelijke eerstgeborene kinderen” en zien we hoe die labels geleidelijk verharden tot verwachting. In samenlevingen worden mensen ingedeeld in “verdienstelijk” of “onwaardig,” en vervolgens wordt daar beleid op gemaakt. Wat begint als een handige mentale snelweg verandert langzaam in een script dat bepaalt wie mag floreren en wie klein moet blijven.

Mijn eerste maand op mijn nieuwe werkplek zit erop. Als halftijdse gemeentepredikant/halftijdse stadspredikant in Leuven. Stadspredikant in de zin van pionier: ik mag verkennen voor wie we als protestantse gemeenschap in onze stad iets kunnen betekenen en hoe. Pionieren is nieuw ook voor mijzelf. Ik pionier in het pionieren. Hiervoor was ik voltijds stadspredikant in een organisatie (het Protestants Sociaal Centrum Antwerpen). Die pet heb ik hier niet meer op. Wel die van dominee. En dat in een post-katholiek geseculariseerd land en in een stad waar de universiteit stevig haar stempel op drukt. Hoe doe je dat dan? Hoe stel je je voor, hoe maak je geloofwaardig dat je geen agenda hebt behalve je presentie aanbieden? Want “de kerk”, dat ligt in België gevoelig.

‘God is terug’ klinkt het steeds vaker in de media. Maar welke God eigenlijk? Niet de God van de liefde, stelt filosoof Sjoerd Griffioen in zijn nieuwste artikel, maar een autoritaire, militante God. Dit godsbeeld wordt door radicaal-rechts omarmd en uitgedragen, niet alleen in Amerika maar ook veel dichterbij huis, en berust op een eenvoudige maar heel gevaarlijke tegenstelling tussen ‘vriend’ en ‘vijand’. Maar wat is er eigenlijk zo gevaarlijk aan deze tegenstelling en waarom dreigt ze het begrip ‘christendom’ volgens Sjoerd uit te hollen?  

Een van de mooiste kanten aan het vak van predikant is dat je nooit kan bepalen met wie je in contact zal komen. Dat klinkt misschien wat vreemd. Maar het is een voorrecht om met mensen te kunnen omgaan die je niet zelf hebt uitgekozen, omdat ze precies dezelfde interesses hebben of omdat ze het roerend met je eens zijn. Of omdat je een gemeenschappelijk verleden met elkaar deelt. Dat alles geeft een gevoel van vertrouwelijkheid, maar een nieuwe ontmoeting met een onbekende, iemand die in een heel andere wereld leeft, blijkt vaak veel boeiender te zijn.

Na een lezing over Laudato si’ stak een man zijn hand op. Halverwege de dertig, schatte ik. “Als je het over ecologie hebt, moeten we het ook weer eens over vasten hebben.” Hij zei het zonder ironie. De veertigdagentijd was voor hem geen folkloristische traditie, maar een oefening in matiging. Veertig dagen nee zeggen tegen tussendoortjes, webshops, social media en andere verleidingen van de consumptiemaatschappij. “Vasten leert je wat echt belangrijk is,” vond hij. “En die oefening hebben we in onze samenleving hard nodig.” Hij is niet de enige. Het afgelopen jaar gaf ik diverse lezingen, en opvallend vaak viel na afloop het woord ‘vasten’. Alsof mensen intuïtief aanvoelen dat de ecologische crisis niet alleen vraagt om nieuwe technologie, maar ook om begrenzing van onze verlangens.