Het grootste handgeschreven boek ter wereld staat bekend als ‘de Bijbel van de duivel’. In het Latijn wordt dit werk, vanwege zijn afmetingen, de Codex Gigas genoemd. Het boek meet 90 bij 50,5 cm en weegt maar liefst vijfenzeventig kilo. Waarschijnlijk is het geschreven aan het begin van de dertiende eeuw in het Benedictijner klooster van Podlaice in Oost-Bohemen, maar betrouwbare informatie over het ontstaan van dit enorme boek ontbreekt. Wel is er een legende die verhaalt van een zondige monnik die, nadat hij ter dood was veroordeeld, vóór zijn executie dit boek zou hebben moeten schrijven. Omdat dit een onmogelijke opgave was, zou hij hulp gezocht hebben bij de duivel zelf, die voor zijn diensten in het werk een hele bladzijde kreeg.

Vaag zei zijn naam mij wel iets. Ik kreeg een uitnodiging om een lezing van hem bij te wonen aan de Nijmeegse universiteit. Al snel begon me te dagen dat het aan mij lag dat de naam van Édouard Louis nauwelijks herkenning bij me opriep. Weken van tevoren was de avond uitverkocht. Een aantal keer ontving ik een mailtje met het verzoek of ik, als ik onverhoopt toch verhinderd bleek te zijn, dat even wilde melden. Dan kon iemand op de wachtlijst nog blij worden gemaakt.

Eeuwenlang werd het doen van het kwade gezien als een bewuste keuze. Een keuze om de eigen belangen na te streven, de keuze om rücksichtlos te doen wat geluk of voordeel oplevert. Maar na de Holocaust stelden Joodse denkers de vraag of mensen wel doelbewust het kwade deden. In wiens belang was de Tweede Wereldoorlog geweest? Er leek sprake van een ongeziene vernietigingsdrang, waarbij ook de daders zichzelf in het ongeluk stortten, eerder dan dat ze er beter van werden.

Het verhaal van de bezetene in het land van de Gerasenen is een meeslepend verhaal. Net zoals de bezetene zich laat meeslepen door legio demonen, laten uitleggers zich meeslepen door historische weetjes, psychologiserende interpretaties en weinig zeggende parallellen. Wat moet je er ook anders over zeggen? Het Lucascommentaar van Creed verzuchtte al: ‘This is a strange story’.1 NBV21 zet er voorzichtig boven: ‘Naar de overkant van het meer.’ Wat gebeurt er toch in dit verhaal?

Gaan geloof en wetenschap samen of zijn ze altijd in conflict? Welke plek heeft God aan de universiteit? En levert theologie eigenlijk wel zuivere kennis op? Theoloog Gijsbert van den Brink houdt zich intensief bezig met deze thema’s, van evolutie tot zondeval en van sterfelijkheid tot transhumanisme. In zijn boek Het experiment van broeder Juniper verzamelt hij de meest recente inzichten en biedt de lezer nieuwe handvatten om de verhouding tussen geloof en wetenschap te begrijpen. Redacteur Maartje Amelink ging met hem in gesprek.

In de kerk gaat het nogal eens over Gods vergevende liefde, die als voorbeeld gesteld kan worden voor onze eigen opstelling tegenover onze medemensen. In de Bijbel zien we echter ook een heel andere God, die woedend wordt en dat niet onder stoelen of banken steekt. Hoe kunnen we dat uitleggen?

De teksten voor vandaag cirkelen rond het beeld van de grote wateren als de archetypische chaos die ons leven dreigt te verzwelgen, en daarboven de Eeuwige die niet (zoals de goden uit voor-bijbelse mythen) in een gevecht op leven en dood met die chaos verwikkeld is, maar er soeverein over gebiedt. Dat geeft aan de menselijke situatie een dubbel perspectief: het leven is hachelijk, overgeleverd aan de chaoskrachten; maar verbinding met de Eeuwige geeft rust en vertrouwen, want de chaos is niet de doorslaggevende werkelijkheid.

In de lezing voor deze zondag gaat het over ‘goed zijn in een kwade wereld’. Gelovigen vertegenwoordigen een wereld van vrede en goedheid die in veel gevallen in sterk contrast staat met de dagelijkse realiteit. De auteur vraagt hun om in die ándere wereld thuis te zijn en zich in de harde werkelijkheid als ‘vreemdelingen en gastbewoners’ te beschouwen – maar er dan wel met volle, stralende inzet te zijn, als waardige ambassadeurs van een hemels vaderland.

In Matteüs 4,1-11 wordt niet duidelijk gezinspeeld op Genesis 2,15–3,9. Toch is de combinatie van deze lezingen niet vreemd. In beide tekstgedeelten treedt een tegenstander van God op: de slang in Genesis 3 en de duivel in Matteüs 4. Deze personificaties van het kwaad proberen iemand ertoe aan te zetten om ontrouw te worden aan God, in het eerste geval met succes, in het tweede juist niet.