Elke reis kent een startpunt, een begin. Je vertrekt en gaat op weg: je trouwt, begint aan een nieuwe baan, krijgt een kind. Elke reis kent ook struikelblokken. Je huwelijk strandt, je wordt ontslagen, je kind wordt doodziek. Met onze wonden en littekens gaan we, struikelen we, staan we toch weer op, en gaan we verder.
Hoe spreken we met onze niet-gelovige buren over ‘heil’? Over God, over Jezus en over redding? Voorbij de oude dogma’s en de catechismus gaan we liever bij de Bijbel zelf te rade. Wat wordt daar gezegd over dat heil en hoe ‘vertalen’ we dat naar onze buren?
‘Vergeet niet hoe wij heten: naar U zijn wij genoemd’ zingt lied 731. De christelijke traditie draagt Zíjn naam! Dat heeft alles te maken met dat wij ons heil aan Hem te danken hebben. In dit artikel wordt Christus’ betekenis voor ons heil op meerdere manieren geduid.
In dit nummer over ‘heil’ mag een beschouwing over ‘vrede’ natuurlijk niet ontbreken. De theoloog Stefan Paas schreef er een boek over, Vrede op aarde, en binnenkort komt zijn tweede, in het verlengde. In dit artikel probeert Sake Stoppels de gedachten uit deze boeken samen te vatten.
In een themanummer beginnen we altijd met een inleiding. Waar gaat het over? Wat is ‘heil’ eigenlijk en wat doet die seculiere tijd ertoe? De artikelen op een rij, met een korte aanduiding van de inhoud, geeft al een mooie rode draad.
In de krant lees ik over twee boeken, één van Joyce Rondaij, getiteld Primo Levi na God – Verhalen van een nieuwe Bijbel: hoe kunnen we spreken over God na Auschwitz?, en het andere, onder redactie van Cees Dekker: Alle verstand te boven – 22 wetenschappers over hun leven, werk en God. In de bespreking van dit laatste boek staat dat het niet onzinnig is om te geloven in iets wat niet bewezen kan worden.
Misschien wel het belangrijkste woordje uit de schriftlezingen: ‘vandaag’ (Lucas 4:21). Niet het onbereikbare verleden waar je weemoedig op terugblikt. Niet de gedroomde toekomst van je goede voornemens. Vandaag: het heden der genade. Vandaag kan alles anders worden. Vandaag kan het genadejaar van de Heer beginnen. Daar mikt de liturgie op. We laten onze verglijdende ‘al-tijd’ aanraken door het goddelijke heden der genade.
Welke predikant moet met Kerstmis niet de neiging onderdrukken om de jaarlijkse kerkgangers te wijzen op het verzaken van hun christenplicht van elke zondag, ja, van elke dag? En welke predikant heeft niet ook de beschamende ervaring dat er buiten de kerk soms betere christenen rondlopen dan daarbinnen? Paulus’ woorden aan Titus lijken goed toepasbaar op de brave burgerlijke viering van Kerstmis: we moeten ons onderwerpen aan overheid en gezag, niemand belasteren, vriendelijk zijn, zachtmoedig omgaan met alle mensen en nog zo wat (3:1-2). Slaafse burgerlijke gehoorzaamheid of toch iets anders?
Een profeet is geen toekomstvoorspeller, maar, zoals het Griekse werkwoord prophèmi aangeeft, ‘iemand die spreekt namens’. In de Bijbel is een ware profeet iemand die spreekt namens de Eeuwige. Vandaag drie lezingen, waarin Jeremia, Jezus en Stefanus optreden als profeten. Jezus en Stefanus worden erom gedood, Jeremia verdwijnt naar Egypte. De eerste verzen van Psalm 31 zouden hun gezamenlijk gebed kunnen zijn. Kent onze tijd ook ware profeten en hoe wordt op hen gereageerd?
