Bijbelwetenschappen

De hemelvaart van Jezus herinnert aan verschillende verhalen in Tenach, waarin mensen worden weggenomen zonder achterlating van hun lichaam. Het gaat om Henoch, die wandelde met God (‘hij was niet meer, want God had hem opgenomen’, Gen. 5,24) en om Mozes (‘niemand heeft zijn graf geweten tot op de huidige dag’, Deut. 34,6). In dezelfde traditie past de hemelvaart van Elia evenals de opstanding en hemelvaart van Jezus. Belangrijke bijbelse personen kunnen niet als mummie in een graf vereerd worden. Je kunt hun woorden doen.

‘Ik ben blind aan de ogen van mijn geest, maar ik kom tot U, o Christus. Als de blindgeborene roep ik vol vertrouwen tot U: Gij zijt het stralende Licht voor hen die in het duister zijn.’ Zo klinkt op de zesde zondag van Pasen het Kondakion, het Byzantijnse liturgische gezang voor deze dag dat verwijst naar het ‘Evangelie van de Blindgeborene’. Naast het verhaal over het opgaande licht op de dag – Johannes – staat het verhaal van het opgaande licht in de nacht – Handelingen.

We vallen midden in een groter gedeelte dat begint bij Johannes 13, het verhaal van de voetwassing dat op Witte Donderdag gelezen wordt. De situatie is de seidermaaltijd en de gesprekken die daarbij plaatsvinden. Die gaan over de vraag wat de actuele betekenis van de seidermaaltijd, het Pascha, is. Dit gedeelte eindigt bij Johannes 14,31: ‘Staat op, laten wij vanhier gaan.’

In vele toonaarden komt in het Evangelie van Johannes water voor. Bij de doop in de Jordaan, bij de bruiloft van Kana, bij het gesprek met Nikodemus die herboren moet worden uit water en geest. Steeds is er sprake van water waarbij het gaat om opnieuw leven, opnieuw tot leven komen. Ook bij het gesprek met de Samaritaanse speelt water een belangrijke rol.

In het kerkelijk jaar leven we tussen Pasen en Hemelvaart. In de lezingen vindt ons leven – nog vóór we lijden, sterven en opstanding van Christus vieren – zijn plaats tussen schepping en voleinding, en tegelijkertijd zowel in de hemel als op aarde onder de heilzame koepel van Gods ontferming. De woorden zijn menselijk, aards en gebrekkig, maar door deze woorden kunnen we ons een voorstelling maken van de nieuwe, geheelde schepping.

In de gang van de lezingen gaat op deze vierde zondag van Pasen de lofprijzing voorop. De woorden van Psalm 47,7b – ‘Zing voor onze koning’ – lopen vooruit op het troonsbestijgingsfeest van het kerkelijk jaar met Hemelvaart. De jubelzang uit vers 2 geldt deze koning. De reden voor deze jubelzang wordt ons onthuld in de lezingen uit Handelingen en Johannes, precies ook in die volgorde. In de teksten uit Handelingen en het evangelie volgens Johannes is sprake van een voortzetting van het mysterie van Pasen.

De vierde zondag van Pasen. Je zou denken dat inmiddels alles is gezegd over wie Jezus is. En toch is er telkens weer die vraag: zegt Hij nu over zichzelf dat Hij de Messias, de Christus is? Wat we krijgen, is geen ‘ja’ of ‘nee’, maar iets wat mogelijk een nog veel overtuigender antwoord is. En we worden bemoedigd op onze weg na Pasen door een glimp van de toekomst.

Het is een bekend beeld voor christenen: God als vader. Maar hoe is dat beeld eigenlijk ontstaan, welke plek heeft het in de Bijbel en wat zijn de consequenties van zo’n vaderlijk godsbeeld voor de relaties tussen mensen onderling? Katholiek theoloog Eli Stok zocht het uit en herkent twee dominante interpretaties: God schiep als vader ieder wezen uit het stof der kosmos óf God adopteert als vader een selectie van mensen als zijn kinderen.

Het boek Handelingen uit onze bijbel is een scharnierboek in het Nieuwe Testament. Het zit tussen de vier evangelies en de brieven. Het is uitermate verhalend, best wel lang en er gebeurt veel, erg veel. Te beginnen met de opdracht om het verhaal van het Koninkrijk van Jeruzalem uit te dragen, ja uiteindelijk naar de rest van de wereld. Je kan er hele encyclopedieën over schrijven en dat is dan ook gebeurd, zelfs meer dan 1 keer.