Bijbelwetenschappen

De gemeenschap van de volgelingen van Jezus is begonnen als een ‘Jezusbeweging’. Lucas vertelt hoe dezelfde Geest die Jezus inspireerde, nu door middel van zijn volgelingen helend en bevrijdend werkzaam is en vanuit Jeruzalem de gehele bewoonde wereld door gaat. Alles draait erom dat dit niet gebeurd is op grond van een door mensen tevoren bedacht en uitgewerkt beleidsplan, maar dat mensen zich gevoegd hebben in de zuigkracht van de Geest.

In deze boeiende passage treffen we allerlei vormen van tegenstellingen aan: de belangrijkste versus de minste, de volwassen discipelen versus het kind, zitten versus staan. Al die tegenstellingen dienen Jezus’ boodschap over het tegendraadse karakter van het Koninkrijk van God. In het onderstaande werk ik een aantal van die tegenstellingen uit.

In het begin van Handelingen 13 lezen we dat Barnabas en Saulus in Antiochië uitgezonden worden door de heilige Geest (vs. 4). Ze worden opgenomen in de zich uitbreidende beweging van het machtsbereik van God naar de volkeren toe. Aan het begin van die beweging vindt meteen een veelbetekenende confrontatie plaats, waarbij de naam Saulus bijna terloops overgaat in Paulus. Een Joodse magiër stelt zich tegen hen teweer, wanneer zij spreken met een proconsul die meer wil horen over het Woord van God.

Woorden en daden: een lastige combinatie. Woorden waar geen daden op volgen, we horen ze bijna iedere dag. ‘Geen woorden maar daden’ dan? Goed voor de voetbalwereld misschien, maar in het algemeen? En een mooi woord, als belofte of aanbeveling, waar een slechte daad op volgt? We maken het al te vaak mee. Het valt daarom op dat het Hebreeuwse ‘dabar’ zowel ‘woord’ als ‘daad’ betekent, maar wel in een heel bijzondere samenhang en met een unieke inhoud.

De passage uit Handelingen van vandaag beschrijft de kroon op het werk van Petrus bij Cornelius. De kracht van God die in de profeten en in Jezus werkte om wonderen en tekenen te doen onder het volk Israël, werd in Jeruzalem zichtbaar in het genezend werk van Petrus. Nu wordt Petrus gestuurd als instrument om het heil Gods ook beschikbaar te stellen aan alle (heiden)volken. Dit alles wordt als werk van Gods Geest beschreven. Het is een verhaal dat haaks staat op onze gedachten over de maakbaarheid van het leven – en de kerk!

In het gemeenschappelijk leesrooster komen de teksten met de eerste lijdensaankondiging en de daaropvolgende uitspraken over navolging maar mondjesmaat aan bod. Maar wat als we deze teksten – aan het begin van een nieuw kerkelijk seizoen – eens het volle pond geven?

Marcus verkondigt dat in Jezus het Rijk Gods naderbij is gekomen. Hierbij duidt hij heel Jezus’ leven als in lijn met hoe God is en beschreven wordt in Tora, Profeten en Geschriften. De God die Jezus predikt geeft brood aan de hongerigen (Ps. 146,7) en opent de ogen van de blinden (Ps. 146,8), en zo handelt ook Jezus zelf (Marc. 6,30-44; 8,1-9.22-26; vgl. de Dienaar van JHWH in Jes. 42,7). Dit is ook het teken dat Gods Dag aangebroken is (vgl. Jes. 35,5-6).

‘Brood’, gebrek aan brood en toch een royale overdaad voor honderden, ja, duizenden: dat is wat de lezingen van deze zondag (met uitzondering van Efeziërs 6) verbindt. Hier richten we ons op Marcus 8, over de spijziging van de vierduizend en het ene brood in de boot.

Twee lezingen over bevrijding vandaag, waarbij de perikoop uit Marcus teruggrijpt op de beelden uit Jesaja. De heilige weg waarover bevrijden optrekken naar de stad van JHWH, wordt in het evangelie in de persoon van Jezus werkelijkheid.