Bijbelwetenschappen

In Exodus 19 lezen we hoe de Israëlieten zich moeten heiligen om de Eeuwige te ontmoeten bij de heilige berg. Psalm 68,1-14 bezingt hoe de Eeuwige in al zijn macht en grootheid zijn vijanden verplettert, maar met een milde regen nieuwe kracht schenkt aan zwakken. Wie uit die kracht put is als een boom aan stromend water, zegt Psalm 1. In twaalf woorden vat 1 Johannes 5,11 het evangelie samen: ‘God heeft ons eeuwig leven geschonken en dat leven is in zijn Zoon.’

Wat zou de oorspronkelijke betekenis zijn van Hemelvaartsdag? We zijn gewend het accent te leggen op het vertrek van Jezus en noemen de zondag erna zelfs ‘wezenzondag’ – alsof we in Christus ooit verweesd zouden kunnen zijn. Doen we dan eigenlijk niet net zoals die Galileeërs die na het vertrek van Jezus nog naar de hemel bleven turen?

In Het geheim van Handelingen opent Tom Wright, een van de meest vooraanstaande nieuwtestamentici, een frisse en toegankelijke kijk op dit centrale boek uit het Nieuwe Testament. Met zijn diepgaande inzicht in theologische nuances en culturele context laat Wright het verhaal van de vroege kerk tot leven komen. Dit inspirerende commentaar is perfect voor wie zijn eigen bijbellezing wil verdiepen en de verborgen kracht van de kerk wil herontdekken. Een onmisbare gids voor zowel beginners als doorgewinterde lezers van de Bijbel.

De laatste woorden van Jezus in hoofdstuk 20 van het Johannesevangelie luiden: ‘Gelukkig zijn zij die niet zien en toch geloven’ (20,29). Waarna de auteur opmerkt dat Jezus’ tekenen zijn beschreven ‘opdat u gelooft dat Jezus de messias is, de Zoon van God, en opdat u door te geloven leeft door zijn naam’ (20,31). Deze drie thema’s – zien, geloven en leven – kleuren dit hele hoofdstuk, ook de evangelieperikoop van vandaag.

Wij mensen kunnen van Hem zeggen dat Hij een God is die zich verborgen houdt (Jes. 45,15), maar van Zichzelf zegt Hij: ‘Niet in het verborgene heb Ik gesproken’ (Jes. 45,19). Wij kunnen vertwijfeld uitroepen: ‘Wáár is God nu…?’, maar Zélf herinnert Hij ons altijd weer aan zijn naam: ‘JHWH – Ik ben er’ (Jes. 45,19b). Het is de liefde waarover Jezus onomwonden spreekt die het zicht op God openhoudt, waardoor er geen sprake kan zijn van enige verborgenheid. Maar evenzeer het zicht op de mens, waardoor we elkaar kunnen liefhebben…

Op deze vijfde zondag van Pasen gaat het om het dragen van vrucht en de voorwaarden hiervoor. De oudtestamentische lezing herinnert – vergelijkbaar met de lezingen in de Paasnacht – aan de daden van de Eeuwige voor zijn volk, en vraagt als vrucht trouw aan de Eeuwige en zijn geboden. Het evangelie onderstreept dat het zonder blijvende verbinding met Christus niet mogelijk is om vrucht te dragen. De epistellezing biedt hulp voor de frustratie van de gelovige over het gebrek aan vrucht in zijn eigen leven.

De ‘herder’ is een uitgesproken beeld voor de Messias in de eerste eeuw. En dat is het nog steeds. Voor de eerste hoorders was het al geladen met bijbelse beelden en verwachtingen uit de Tenach. Voor ons roept het tal van beelden op uit het Oude en Nieuwe Testament. Herders als Abraham, Mozes en David geven de herder een gezicht, en teksten als Psalm 23 geven er nog meer invulling aan. Jezus is de invulling van de messiaanse verwachting, en de Goede Herder zelf.

De opdracht die Jezus aan Petrus geeft in het slot van het Evangelie volgens Johannes, heeft veel vragen opgeroepen in de receptiegeschiedenis ervan. Daarbij draait de controverse om de bijzondere rol die Petrus al dan niet toebedeeld krijgt onder de leerlingen – en de mogelijke gevolgen daarvan voor Petrus’ opvolgers, de bisschoppen van Rome. De tekst gaat echter over meer dan over de relatieve posities van Jezus’ leerlingen – in deze perikoop naast Petrus ook de geliefde leerling. Met name staat de vraag van navolging überhaupt centraal.

Het is een opvallend verschil tussen Johannes en de andere evangeliën: alleen Johannes maakt melding van de wonden van de Verrezene. Matteüs en Marcus zeggen daar niets over. Bij Lucas toont de Verrezene zijn handen en voeten (24,39-40), zoals Hij bij Johannes zijn handen en zijn zijde toont (20,20). Maar alleen Johannes noemt daarbij ook de wonden (20,25.27). De reden is dat Johannes op een heel eigen manier reageert op het in zijn tijd dominante ideaal van het mooie en ongeschonden lichaam. Als je dat weet, begrijp je Tomas beter.