Bijbelwetenschappen

Vandaag, de tweede zondag na Trinitatis en de derde na Pinksteren, in de periode van de heilige Geest, lezen we bij Marcus dat Jezus thuiskwam en dat de menigte daar weer samenkwam, zodat het hun volstrekt onmogelijk was om brood te eten. Zijn verwanten, toen zij dit hoorden, gingen eropuit om Hem in bedwang te houden, want ze zeiden dat Hij niet bij zinnen was. De schriftgeleerden, afgedaald vanuit Jeruzalem, zeiden ‘dat Hij Beëlzebul had’, en door de aanvoerder der demonen de demonen uitdreef.

Waarom moesten Ananias en Saffira sterven? Toen uitkwam dat ze een gedeelte van hun bezittingen ten koste van de gemeenschap voor zichzelf hadden gehouden, hadden zij het ideaal van de eerste gemeente geschonden. Maar erger nog was dat ze erover gelogen hadden. Of werd hun gebrek aan geloof hun fataal?

Jezus ligt geregeld in de clinch met de farizeeën over de interpretatie van de geboden. Ze verwijten Hem dat Hij daar te nonchalant mee omgaat. Jezus stelt hun de fundamentele vraag: Waar zijn de geboden eigenlijk voor bedoeld? Maar eigenlijk gaat het de farizeeën ergens anders om: wie heeft het religieus gezag? Jezus laat in zijn reacties merken dat Hij hen doorheeft. Hij antwoordt steeds op twee niveaus, inhoudelijk en op dat van de gezagskwestie. Marcus laat er geen twijfel over bestaan waar deze machtsstrijd op uit zal lopen.

In Handelingen komen tussen de weergave van gebeurtenissen of toespraken enkele ‘tussenstukken’ voor, die op beknopte wijze de situatie in de gemeente beschrijven of waarin iets verteld wordt over de snelle groei of de vruchtbare verkondiging. Eigenlijk zijn het korte samenvattingen die bedoeld zijn als overgang naar een volgende gebeurtenis.

Na Pinksteren kennen we God als Vader, Zoon en Geest. De een vergelijkt het met drie vormen waarin water aanwezig is: water, damp en ijs. Het molecuul is wel hetzelfde, maar het is anders aanwezig, het geeft een andere ervaring. De ander legt de nadruk op de verschillen tussen Vader, Zoon en Geest. Zondag Trinitatis wil de samenhang en compleetheid van deze drie benadrukken. Maar omdat je toch ergens moet beginnen, en het net Pinksteren is geweest, is de focus in dit artikel gericht op de Geest.

Pinksteren is de uitstorting van de heilige Geest, het begin van de tijd van de kerk. Maar, zo maakt Petrus in zijn programmatische toespraak met het citaat uit de profeet Joël duidelijk, Pinksteren is tegelijk ook het begin van het einde der tijden. De terugkeer van de profetie is één van de kenmerken hiervan.

Als Jezus de gewelddadige en vernederende kruisdood ondergaat, staat de jonge christelijke gemeenschap voor de uitdaging hoe dit te duiden. Johannes beschrijft dit als een cirkelbeweging: Jezus keert terug naar de Vader van wie Hij is uitgegaan. Zijn thuiskomst bij de Vader is tegelijk ook een voorbereiding van de thuiskomst van zijn leerlingen. De leerlingen worden mee opgenomen in de beweging naar God toe. Jezus’ dood betekent niet dat de leerlingen in de steek worden gelaten: Gods Geest van waarheid zal voor altijd bij hen zijn.

In Exodus 19,1-11 klinken woorden die te maken hebben enerzijds met Gods heilsdaden, anderzijds met het antwoord van mensen op die heilsdaden. ‘Met eigen ogen hebt gij gezien hoe Ik ben opgetreden tegen Egypte’ (19,4). Eerst wordt gesproken over Gods handelen in de geschiedenis, hoe Hij zijn oog heeft laten vallen op dat ene volk. Maar tegelijk wordt ook van dat volk iets gevraagd. Niet ‘teruggevraagd’. Dat zou inhouden dat we werken met het principe: voor wat hoort wat. Neen, van de mens, van het volk wordt gevraagd dat men het verbond zal onderhouden.

In Exodus 19 lezen we hoe de Israëlieten zich moeten heiligen om de Eeuwige te ontmoeten bij de heilige berg. Psalm 68,1-14 bezingt hoe de Eeuwige in al zijn macht en grootheid zijn vijanden verplettert, maar met een milde regen nieuwe kracht schenkt aan zwakken. Wie uit die kracht put is als een boom aan stromend water, zegt Psalm 1. In twaalf woorden vat 1 Johannes 5,11 het evangelie samen: ‘God heeft ons eeuwig leven geschonken en dat leven is in zijn Zoon.’