Bijbelwetenschappen

De schitterende visie van de Bergrede en de prachtige verhalen over demonenuitdrijvingen en genezingswonderen lopen in de Matteüslezing voor deze zondag uit op de weerbarstige realiteit van volgelingen die worden uitgezonden om nu zelf Jezus’ werk in de wereld gestalte te geven.

Een zieke die moet genezen staat centraal in de perikopen uit zowel Jesaja als Matteüs. Vervang ‘genezing’ door ‘herstel’ en het is meteen duidelijk waar het eigenlijk om gaat: de zieke is Israël dat hersteld en opgericht wordt door de Heer, omdat Hij recht, gerechtigheid en trouw (Hebr.: tsedaqah, misjpath en chèsèd – Ps. 33,5) liefheeft, en zijn belofte gestand wil doen (Rom. 4,18).

De heilige Drie-eenheid, één God in drie personen, Vader, Zoon en Geest, is het belangrijkste mysterie van het christendom. Sinds de veertiende eeuw viert de kerk op de eerste zondag na Pinksteren haar hoogfeest. Een logische keuze in het kerkelijk jaar: de leerlingen die Jezus met Hemelvaart verlaten had, werden immers met Pinksteren vervuld van de heilige Geest. Na de periodes van de Vader, het Oude Testament, en de Zoon, het Nieuwe Testament, begint dan de periode van de Geest, de kerk. Of moeten we zo rechtlijnig niet denken?

Pinksteren is het feest waarmee we vieren dat we staan in het krachtenveld van de Geest. De belofte van dat krachtenveld lezen we in Ezechiël 11, met name in vers 19: ‘Dan zal ik hun een ander hart geven en een nieuwe geest.’ Uit het staan in dat krachtenveld volgt wat klinkt in vers 20: ‘Dan zullen ze zich houden aan mijn bepalingen.’ Het zich houden aan Gods aanwijzingen ten leven is daarbij geen voorwaarde voor de gave van de Geest, maar volgt uit het beslag dat de Geest legt.

Een naam schiet je te binnen. Een lied, een bijbeltekst, een lang vergeten herinnering. Een oud verlangen naar God, naar schoonheid, waarheid, goedheid. Een idee van wat je te doen staat. Ingevingen zijn iets bijzonders. Je maakt ze niet zelf, ze worden gegeven. En al komen ze vaak van de rommelzolder die ons geheugen is, ze komen ook van buiten. Wie zal zeggen hoe je beschermengel erbij betrokken is, en de heilige Geest?

Het is nogal wat: je laten leiden door Gods wil, een houding die Petrus in zijn eerste brief (4,2) aanbeveelt. Het zou niet vreemd moeten zijn voor christenen, maar toch, het is nogal wat. En zeker wanneer je ook lichamelijk lijden ondergaat. Dat ‘lichamelijk’ staat er niet bij, dus het lijden kan ook mentaal zijn. Geestelijk lijden. Aan deze wereld bijvoorbeeld. Maar het einde van alles is nabij. Dus ook van deze wereld. En van de Paastijd. Of niet? Petrus schrijft op het scherp van de snede.

Johannes 17 is de afsluiting van het gedeelte dat begint met hoofdstuk 13: het verhaal van de voetwassing. Jezus is met zijn leerlingen bijeen. Zij houden een maaltijd. Dé maaltijd? Vieren zij het Pascha, het feest van de bevrijding uit alle vormen van slavernij en horigheid? Een bevrijding die gestalte krijgt waar de ene mens de ander dient en liefheeft? Een bevrijding die haaks staat op wat de wereld leert: opkomen voor jezelf, het recht van de sterkste?

Volgens het alternatieve leesrooster kan hoofdstuk 5 uit deze brief van Petrus worden gelezen met Pinksteren en vier verzen daaruit met Hemelvaart. Dat laatste is niet zonder reden. Petrus stelt in deze brief (5,10) de gemeente sterkte en kracht in het vooruitzicht. Dat is ook wat Jezus de leerlingen in het vooruitzicht stelde bij zijn hemelvaart (vergelijk de ‘Hemelvaartlezingen’ Lucas 24,49 en Handelingen 1,8).

De hemelvaart is het scharnier tussen Lucas en Handelingen. Tegelijk met een beweging omhoog zien we een beweging omlaag: de opgang naar de hemel valt samen met de opdracht hier op aarde de Tora te doen in de Geest van Jezus. Hemelvaart en Pinksteren kun je dan ook niet los zien van elkaar.