Bijbelwetenschappen

Schrikwekkend maar toch heilvol weerklinken de lezingen van zowel Habakuk als Lucas. Pest, koorts en een hele rits fenomenen die wel tot hongersnood moeten leiden, wegen niet op tegen de hoop op een God die te midden van die verschrikking komt om te redden (Habakuk). De zee als laatste rustplaats van mens en boom is geen bemoedigend beeld. Toch geldt ook daar dat het een hoopvol gegeven is als men het zet in het perspectief van het koningschap van God (Lucas).

In een rabbijns verhaal wordt een rijke man gevraagd eerst door een raam te kijken en vervolgens in een spiegel. Door het raam ziet hij de wereld en hulpbehoevenden, in de spiegel alleen zichzelf. Het verschil is een zilverlaag. Daarom draait het uiteindelijk in het verhaal over de rijke man en de arme Lazarus. De rijke deelt zijn brood niet met de hongerige, biedt geen onderdak aan dakloze armen, kleedt niet wie naakt is en bekommert zich niet om zijn medemens (Jes. 58,6-7). Zijn hand en hart blijven gesloten (Deut. 15,7-11).

Het verbindende thema tussen de oudtestamentische lezing en het evangelie is Gods oordeel over menselijk handelen jegens de medemens. In de tekst uit Amos gaat de minachtende behandeling van minder geprivilegieerden zo ver dat het oordeel onvermijdelijk is. De rentmeester uit Lucas gebruikt de korte tijd die hem nog blijft voor hij de balans moet opmaken, ten gunste van zijn medemensen.

Joodse Bijbelse verhalen en tradities in etsen tot leven brengen: kunstenaar en theoloog Marcus van Lopik kan het als geen ander. In zijn nieuwste boek, Fragmenten uit de Bijbel. Vanuit Joodse beleving verbeeld en toegelicht (Van Warven, 2025), bundelt hij diverse kunstwerken met toelichtingen. Recensent Jan Venderbos dook in het boek, de achterliggende theologie en de rol van beeldtaal in interreligieuze dialoog.

De teksten van deze zondag cirkelen rond breekpunten en het heil dat daarmee samenhangt, ook al voelt dat soms bitter aan. In drie panelen lopen we die breekpunten langs, de woorden indachtig van Leonard Cohen uit zijn nummer ‘Anthem’: ‘There is a crack in everything – that’s how the light gets in.’

Ruben van Wingerden geeft een uitgebreide boekbespreking van Reinier Sonneveld zijn nieuwe boek Het einde van de hel.

Vele scharen reisden met Hem mee. Dat is een vast gegeven in het Lucasevangelie. Het woord ‘schare’ (Gr.: ochlos) komt er 41 keer in voor, in 3,7 voor het eerst. Het is een bonte mengeling van mensen: gelukzoekers, nieuwsgierigen, radelozen, sensatiebelusten en stakkers, hopend op genezing van ziekten en kwalen. Het kunnen er duizenden zijn (12,1) tot wel vijfduizend (9,14). Overal waar Jezus is, komt of heengaat om te prediken, te onderwijzen en te genezen brengt Hij massa’s mensen op de been.

Twee totaal verschillende bijbelperikopen deze zondag. Een wetstekst uit de Tora en een gelijkenis van Jezus in de setting van een maaltijd. Toch passen deze perikopen goed bij elkaar, omdat de gelijkenis uit het Lucasevangelie een toepassing is van de wet uit Deuteronomium.

Jesaja profeteert wanneer Juda in Egypte een sterke bondgenoot zoekt in de strijd tegen Assyrië, en niet vertrouwt op bescherming door de Eeuwige. Die moet wachten tot Hij hun weer genadig kan zijn en ze zich weer door Hem de weg laten wijzen. De psalm, een acrostichon, bezingt het ABC van gezegende rechtvaardigen en knarsetandende goddelozen buiten. Hebreeën 12,22-29 wijst de gemeente op haar eerstgeboorterecht bij de Eeuwige door het evangelie. Als ze daaraan vasthoudt, verdwijnt ze niet wanneer Hij de aarde en de hemel laat beven.