Bijbelwetenschappen

Liefde en lust in de wereld van Bijbel en oudheid. Historicus Daniël De Waele deed er onderzoek naar. Welke rol speelt de vrouw in klassieke en Bijbelse verhalen? Hoe dacht men over homoseksualiteit, prostitutie en seks tussen huwelijkspartners? En kunnen wij daar nog iets van opsteken of zijn het vooral achterhaalde ideeën? Redacteur André Groenendijk sprak met Daniël De Waele over zijn nieuwe boek Betoverd door begeerte.

De mens is al sinds het begin der tijden gefascineerd door liefde en seksualiteit. In zijn nieuwe boek Betoverd door begeerte. Liefde en lust in de wereld van Bijbel en oudheid neemt Daniël De Waele ons mee op een intrigerende reis naar de oudheid en bijbelse tijden. Hoe keek men destijds naar seksuele geaardheden, voortplanting, prostitutie en grensoverschrijdend gedrag? De Waele laat zien hoe de mensheid naar manieren zocht om de ontembare vurigheid van liefde en seksualiteit toch te bedwingen. Hoe ongeremdheid in heidense tijden aan de andere kant doorsloeg in christelijke ascese. En hoe de rabbijnen het verlangen niet als last maar als iets positiefs beschouwden.

In Holy plot reiken Henk Stoorvogel en Bart van Nes een methode aan om de oude bijbelverhalen op een nieuwe manier te lezen. Ze hebben het gedachtegoed van literatuurwetenschappers op het gebied van de interpretatie van bijbelverhalen gecomprimeerd tot een eenvoudig model dat het lezen van bijbelverhalen aantrekkelijk maakt. Het geheim dat tot nu toe alleen toegankelijk was voor theologen, wordt zo toegankelijk voor een breed publiek.

Ga er maar aan staan, Gods boodschap moeten profeteren in een stad die van God losgeraakt is. Jeremia krijgt deze taak. Jeremia wordt door God geroepen vanuit Anatot (een dorp) naar de stad Jeruzalem om daar als profeet aan het werk te gaan, een eenzaam beroep. Hij moet Gods onheilsboodschap over Jeruzalem verkondigen, terwijl hij zelf ook begaan is met Jeruzalem en de inwoners van deze stad.

Let us dream – the path to a better future, zo heet een boek van paus Franciscus. De profeet Jeremia wil mensen juist uit de droom helpen, in Gods grimmige realiteit. En onze Heer Jezus Christus wil dat onze ogen opengaan voor de kairos van zijn aanwezigheid; dat we deze tijd weten te duiden.

Waken is vechten tegen de slaap. Koffiedrinken, nootjes kauwen, frisse lucht inademen, voortdurend aan het werk zijn tegen die geweldloze, maar zeer opdringerige vijand van de slaap. Het is onze veeleisende roeping als gelovigen. Laat deze wereld je niet bedwelmen. Laat de continue branding van de actualiteit je niet in slaap brengen. Blijf de ware wereld verwachten, die deze wereld zal laten verdwijnen als een droom na het ontwaken.

De teksten voor deze zondag cirkelen rond de waarde van aardse bezittingen. Het meest illusieloos lijkt de kenschetsing ervan in Prediker 2. Het Hebreeuwse woord waarmee de waarde ervan wordt aangeduid is hèbhèl. De stam van dit woord hbhl heeft de betekenis van: lucht, adem, iets wat vervliegt. In het Hebreeuwse deel van de Bijbel komt deze stam 86 keer voor, waarvan 81 maal als zelfstandig naamwoord, en daarvan 38 keer in het boek Prediker. Prediker 2,1-11 wordt er in de verzen 1 en 11 als het ware door omlijst.

Onbeschaamd aandringen. Soms heeft zelfs God, die al onze gedachten en gebeden reeds kent, blijkbaar aansporing nodig om ook van onze motivatie overtuigd te raken.

In de lezingen voor vandaag ontmoeten we twee vrome, godsdienstig betrokken families: Elkana en zijn twee vrouwen, Hanna en Peninna (1 Sam. 1), en de zusters Maria en Marta die Jezus verwelkomen in hun huis (Luc. 10). Hun namen geven de verhalen meteen al een kader. Elkana’s naam suggereert een levitische afkomst, iemand bij wie godsdienst in het bloed zit. Peninna betekent ‘parel’, ‘koraal’, wat associaties oproept met de sterke vrouw (Spr. 31,10). Hanna betekent ‘gunst’, ‘genade’. Maria ‘geliefde’, of ‘rebel’, iemand die de traditie doorbreekt. Marta betekent ‘meesteres’, ‘heerseres’.