Bijbelwetenschappen

In een themanummer over herbergzaamheid of gastvrijheid verkennen we het thema natuurlijk eerst aan de hand van Bijbelse aanwijzingen. De herberg mag dan een voederbak geworden zijn, over gastvrijheid heeft de Bijbel zich duidelijk uitgesproken.

De eerste twee regels van LB 443 luiden: ‘De engel Gabriël komt aangesneld, de vleugels sneeuw, de ogen vurig fel.’ Oorsprong van dit lied is een Baskisch volks(kerst)liedje, dat in 1897 werd opgenomen in de Archives de la tradition basque. Dat is een Franse verzameling van Baskische volksliederen. Via deze Archives stak het lied over naar Engeland waar het werd vertaald en als Christmas Carol graag wordt gezongen.

De teksten voor vandaag zijn rijk aan beeldende taal: het effenen van de weg, het zuiverende werk van de wolwasser, de smid en de smelter, zaaien en oogsten. Het lijkt allemaal te gaan om processen die moeizaam verlopen, die geduld en inzet vergen, of die pijnlijk zijn als je erdoorheen moet – maar die uiteindelijk leiden tot vervulling, schoonheid en vreugde.

Op deze eerste zondag van Advent begint het grote verwachten: bergen zullen instorten, en het ritme van dag en nacht zal doorbroken worden, voor de Mensenzoon zal de weg vrijgemaakt worden. De theofanie zal met ongekende natuurverschijnselen gepaard gaan.

In de relatie van Zacharias en Elisabet is altijd een derde persoon geweest: het kind dat vurig is gewenst, maar niet is geboren. Als Lucas het verhalende deel van zijn Evangelie begint met deze twee mensen, lijkt alle perspectief weg uit hun relatie. Er is grote trouw aan God, maar geen kind en dus geen toekomst. Tot er een andere derde het verhaal binnenstapt: de engel Gabriël.

Kort voor zijn eerste Pesachviering wordt Jezus door Johannes de Doper aangewezen als ‘het lam van God, dat de zonden van de wereld wegneemt’ (1:29, 35). Met ‘lam’ doelt Johannes niet op een Pesachlam, omdat het Pesachoffer in zijn geheel niet bedoeld is om zonden weg te nemen. Bovendien wijst Johannes Jezus aan als offer voor de wereld. Pesach is iets tussen God en Israël, en gaat over bevrijding uit slavernij.

Het boek Genesis is niet alleen schitterende literatuur, maar bevat ook een rijkdom aan ideeën. Marilynne Robinson helpt ons om de diepgang van het eerste boek van de Bijbel in te zien. Het biedt niet alleen schoonheid, maar ook hoop: de standvastigheid en welwillendheid van Gods blijvend geloof en ingrijpen in de schepping.

Het is de tijd van het feest van de Tempelvernieuwing, het Chanoekafeest, en Jezus wandelt in de zuilengang van Salomo. Tijd en plaats zijn belangrijk: juist door het gesprek tussen Jezus en zijn gesprekspartners daar en op die tijd plaats te laten vinden, maakt de evangelist zijn lezers duidelijk dat deze en deze alleen de Messias is, de Zoon van God.

Op deze laatste zondag van het kerkelijk jaar gaat het vooral over die ‘grote dag van de Heer’ en wat er dan gebeurt. Natuurlijk moet de apocalyps ook op de kerkelijke agenda. Maar moet het jaar zo in mineur eindigen? Wat is vandaag het ‘goede nieuws’?