Bijbelwetenschappen

Misschien wel het belangrijkste woordje uit de schriftlezingen: ‘vandaag’ (Lucas 4:21). Niet het onbereikbare verleden waar je weemoedig op terugblikt. Niet de gedroomde toekomst van je goede voornemens. Vandaag: het heden der genade. Vandaag kan alles anders worden. Vandaag kan het genadejaar van de Heer beginnen. Daar mikt de liturgie op. We laten onze verglijdende ‘al-tijd’ aanraken door het goddelijke heden der genade.

Twee verhalen over mensen die geroepen worden. Maar wat ís roeping en hoe gaat dat in z’n werk? Geschiedt het – om met Karl Barth te spreken – Senkrecht von Oben: meldt God zich loodrecht van boven en kan Hij uitsluitend in en door die openbaring ontmoet worden? In beide roepingsverhalen is sprake van ‘bemiddeling’: bij Samuel door Eli en bij Jezus’ eerste leerlingen door Johannes de Doper. Dat is blijkbaar nodig om de geroepenen op het juiste spoor te zetten. Loodrecht van boven in combinatie met horizontaal van beneden?

Stefanus is de figuur die dit themanummer centraal staat, maar wat weten we over hem? Marco Rotman neemt ons mee in de leefwereld van Stefanus en de sociale dynamieken waarin hij zich bewoog. Hoe Lucas het verhaal over hem opschrijft laat meer zien over zijn rol in het verhaal van de bijbel.

Voor wie zich verder wil verdiepen in de bijbel heeft de redactie een overzicht gemaakt van de beste studiebijbels, inclusief hun unieke kenmerken, vertalingen, en voor wie ze geschikt zijn.

In Jesaja lezen we van de komende redding, glorie en gerechtigheid van Jeruzalem. De Eeuwige verlangt naar haar als een bruidegom naar zijn bruid. ‘De Heer is, trouw aan zijn woord, in aantocht als rechter van de aarde,’ zingt Psalm 96 (vs. 13).

Het verhaal van de bruiloft in Kana staat al sinds mensenheugenis jaarlijks op het leesrooster voor de tweede zondag na Epifanie. Ook in het alternatieve leesrooster voor het Johannesevangelie dat De Eerste Dag dit jaar volgt, is het voor deze zondag opgenomen, waarvoor dit rooster zelfs is omgegooid. Daarom is het fijn dat de twee andere lezingen voor deze zondag in dit alternatieve rooster ons een andere bril opzetten om daardoor dit overbekende verhaal opnieuw te lezen.

Met het dubbele ‘Troost, troost’ (Hebr.: nachamoe, nachamoe) begint de Jesajalezing van de viering van de doop van de Heer in de Jordaan. Het gedeelte vanaf 40:3 dat begint met: ‘Een stem die roept’ (Hebr.: qol qoree’) wordt door de evangelist Lucas geciteerd even vóór de doop van Jezus in de Jordaan (Lucas 3:4b-6). Maar de evangelielezing in deze viering begint daar niet mee. Want dat zou dubbelop zijn.

In dit vervolg op de proloog van het Johannesevangelie draait het – net zoals in de voorafgaande achttien verzen – om de identiteit van Jezus, maar nu in relatie tot Johannes de Doper en diens woorden. Daarmee vult deze perikoop in wat in 1:6-8 al wel benoemd, maar nog niet beschreven werd: de manier waarop Johannes van het licht getuigt.

Henk Bakker heeft weer een mooi boek geschreven, met de titel Christus. Na zijn studie Jezus, over de synoptische evangeliën, gaat het nu over de christologie van Paulus en Johannes. Bakker schenkt in het bijzonder aandacht aan de betekenis van Israël voor het verstaan van Jezus. Jezus was een Jood en de mensen die over Hem schreven waren Joden. Daardoor wordt ook duidelijk dat het om een concrete historische persoon gaat. Christus staat niet voor een idee, maar is Gods tegenwoordigheid in de concrete geschiedenis van de wereld en Hij nam die plek in binnen de geschiedenis van Israël.