Praktische theologie

In de kerk is de leiding van gemeenten en kerk toevertrouwd aan ambtelijke vergaderingen, vergaderingen waarin predikanten, ouderlingen en diakenen samenkomen (art. VI-1). De leiding is niet toevertrouwd aan losse personen, maar aan vergaderingen. Het leiding geven is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Dit geldt binnen de gemeente en ook tussen de gemeenten onderling en in heel de kerk. Plaatselijk is de leiding toevertrouwd aan de kerkenraad, binnen de classis aan de classicale vergadering en landelijk aan de generale synode (art. VI-2). We noemen dit het presbyteriaal-synodale stelsel.

In art. IV wordt gesproken over de roeping van de gemeente. Dit wordt wel aangeduid als het ambt van alle gelovigen. In art. V gaat het vervolgens over het openbare ambt van Woord en Sacrament. Naast de taak die alle gelovigen hebben, worden mensen in het bijzonder aangewezen dit openbare ambt te dragen (art. V-1). Met de term ‘openbare ambt’ wordt aangeduid dat de dragers van het ambt kenbaar zijn, en dat dit ambt gericht is op de openbaarheid. Het Woord van God dient niet alleen binnen de kerk, maar in heel de wereld te worden bekendgemaakt. Dit ambt is van Christuswege gegeven. Hiermee belijdt de kerk dat Christus zelf dit openbare ambt aan de kerk geeft en zo mensen roept ‘om de gemeente bij het heil te bepalen en bij haar roeping in de wereld te bewaren’ (art. V-1).

Alles hangt met alles samen (zie § 5.1). Missionaire, diaconale en pastorale arbeid van de gemeente en geestelijke vorming werken op elkaar in. Na in het vorige hoofdstuk de gemeenteopbouw in pastoraat, catechese, jeugdwerk, vorming en toerusting, e.d. te hebben besproken, richten we nu de blik op de omgeving waarin zich dit alles afspeelt, en daarmee allereerst op diaconaal werk en missionaire presentie.

De kerkorde typeert het werk van de kerkenraad als ‘leiding geven aan de opbouw van de gemeente in de wereld’. Maar wat moet je je daarbij voorstellen? Ord. 4-7-1 ziet het als de tweede taak van de kerkenraad, na de zorg voor de dienst van Woord en sacramenten: immers, in paragraaf 2.1 zagen we al dat de gemeente allereerst een horende en vierende gemeenschap is. Maar wie het Woord hoort en de gemeenschap met God en mensen beleeft rond doop en avondmaal, weet zich ook geroepen ‘tot dienst aan het Woord van God’ (art. IV-1 KO). Daarmee komt de opbouw van de gemeente in de wereld in beeld. Opbouw van de gemeente: in pastoraat, gemeentediaconaat, geestelijke vorming, en wat ook verder maar kan dienen ‘tot opbouw van het lichaam van Christus’. In de wereld: onder meer in diaconaal en missionair werk.

Dit hoofdstuk brengt ons bij het hart van de zaak, als het om de gemeente gaat: de gemeente komt samen in de eredienst, allereerst op de zondagen (ord. 5-1-1). Daar vindt ‘de lezing van de Heilige Schrift en de prediking van het Evangelie, de bediening en viering van de doop en het avondmaal, de dienst van lofzang en gebed en de dienst van barmhartigheid en gerechtigheid’ plaats (art. VII-1 KO). Daar ligt het basso continuo van het kerkelijk leven, elke zondag opnieuw. In dit hoofdstuk gaat het daarover, over Woorddienst en sacramenten, en over bijzondere vormen van eredienst.

Tot de kring (of zoals de kerkorde zegt: de gemeenschap) van de gemeente behoren allen die op een of andere manier betrokken zijn bij het leven en werken van de gemeente. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen leden, gastleden, niet-gedoopte kinderen van gemeenteleden en vrienden (ord. 2-2-1).

Wat is een ‘gemeente’ nu eigenlijk? We zijn geneigd een gemeente allereerst te zien als een groep gelovigen met een zekere mate van organisatie. Dat klopt ook wel. Maar de kerkorde zet anders in. Daar wordt een gemeente als volgt gekarakteriseerd: Een gemeente is de gemeenschap die, geroepen tot eenheid, getuigenis en dienst, samenkomt rondom Woord en sacramenten (ord. 2-1-1). ‘Rondom Woord en sacramenten’ duidt op de verbondenheid met Christus, ‘geroepen tot’ op de taak van de gemeente in de wereld.

In eerdere uitgaven van een Toelichting op de kerkorde van de Protestantse Kerk in Nederland werd de volgorde van de kerkorde en de ordinanties gevolgd. In deze uitgave wordt meer thematisch gewerkt.

De Nieuwe toelichting op de kerkorde is, inclusief actuele aanvullingen door auteurs Tobias Bos en Leo Koffeman, integraal op Theologie.nl te lezen. De toelichting sluit aan bij de online versie […]