Over kerk-zijn in een digitale tijd

Het themanummer over ons kerk-zijn in deze digitale tijd gaf heel veel informatie en tips door. Maar hoe nu verder? Wat kunnen we ermee in onze eigen kerk en gemeente? Deze ‘Aan de slag’ maakt het concreter.

Het aprilnummer van het Ouderlingenblad is helemaal gewijd aan kerk zijn in een digitale tijd. Deze noemer is heel goed gekozen, want het gaat over veel meer dan online kerkdiensten, uitgezonden via Kerkomroep of Kerkdienstgemist.

Juist de verschillende onderwerpen van de artikelen komen goed bij elkaar in de waarneming, dat kerk-zijn tegenwoordig gestalte krijgt in een digitale tijd, die ongekend veel mogelijkheden kent, bijvoorbeeld om missionair te zijn, maar die ook risico’s met zich meebrengt.

En dan staan we wat betreft kunstmatige intelligentie, artificial intelligence of A.I. nog maar aan het begin van wat wel een revolutie wordt genoemd. Eric van den Berg schrijft erover in het openingsartikel en Jack Esselink, AI-specialist én theoloog, stelt de spannende vraag wat de kansen én de risico’s zijn voor het gebruikmaken van AI in het pastoraat.

Het zou verboden moeten worden, stelde iemand toen zij van Esselink hoorde dat AI in het pastoraat van pas zou kunnen komen. Esselink ziet de gevaren ook, maar biedt toch enkele waardevolle handreikingen.

Wat zijn in deze tijd de mogelijkheden, maar ook de risico’s van de digitalisering?

Voor wie meer over AI wil lezen, in zijn nieuwe boek De magie van het geloof heeft de scriba van de Protestantse Kerk in Nederland, ds. Kees van Ekris, een heel hoofdstuk geschreven over AI. En in het dagblad Trouw stond onlangs een artikel over predikanten, die voor het schrijven van hun preken en gebeden soms van AI gebruikmaken. Het levert vragen op, die heel goed besproken kunnen worden in een leerhuis of gespreksgroep, waarbij ook de aanwezige predikant hiernaar kan worden gevraagd.

Het themanummer van het Ouderlingenblad biedt echter allerlei gespreksvragen over kerk zijn in een digitale tijd, die zich heel goed lenen voor een gesprek in de kerkenraad, voor de opening van een vergadering, of ook voor een huiskameravond- of ochtend. Bij enkele artikelen staan ook al enkele gespreksvragen genoemd. In deze ‘Aan de slag’ halen we ze nog weer even tevoorschijn en zetten ze voor u op een rijtje.

De website van je kerk

Eric van den Berg vraagt, hoe we als kerk kunnen inspelen op de, zo lijkt het wel, nieuwe zoektocht van meer en meer jongeren (Gen Z’ers) op sociale media en het internet naar informatie en uitwisselingen over geloof en kerk. Hij geeft aan, dat jongeren niet zomaar een kerkgebouw zullen binnenstappen, maar zegt, dat er bij het scherm van laptop of smartphone wel van een ‘voorruimte’ kan worden gesproken. In een tweede artikel gaat hij uitvoerig in op de website van de gemeente en geeft aan, dat de eerste kennismaking met een gemeente tegenwoordig vaak online plaatsvindt. Hij geeft daarbij ook maar liefst tien (!) tips, die u gelijk kunt doen. Lees het artikel hier.

Eén daarvan is al enorm handig: Maak op de website een pagina ‘Eerste keer in de kerk?’ met praktische informatie in gewone taal. Ook David van Diepen gaat in het laatste artikel van het themanummer uitvoerig en uiterst praktisch in op de website, te beschouwen als het ‘allereerste contactmoment’ met de gemeente.

De beide artikelen van Van den Berg en Van Diepen zijn in combinatie goed te gebruiken. Bekijk met elkaar uw website en besteed er samen twee keer een hele kerkenraadsvergadering aan. Ga in kleine groepjes uiteen, om later weer samen te komen.

Bespreek de volgende vragen:

1. Binnen-perspectief. Wat is de eerste indruk, die je als kerk wilt maken? Hoe komt de eerste indruk van onze kerk bij jou over? Wordt de informatie over uw gemeente en over de predikant als gezicht van de gemeente rustig en helder aangeboden? Voelen mensen, denk jij, dat zij welkom zijn? Ziet de website er fris uit? Is de taal begrijpelijk voor buitenstaanders? Hoe kunnen mensen gemakkelijk contact opnemen? Hoe wordt er gereageerd op een online door iemand gestelde vraag? Zijn er mogelijkheden voor een digitaal gesprek? Hoe zou jij, op grond van het voorgaande, het nu anders of beter doen?
2. Buiten-perspectief. Hoe doen mensen een indruk op van uw gemeente? Hoe kijkt een bezoeker naar uw website? Hoe kan het vervolgens komen tot een eerste echte ontmoeting? Kijk hiertoe ook naar de later in het themanummer besproken website Credo Katholiek.
3. Hoe gaat u om met mensen, die liever op afstand blijven of komen en gaan?
4. Bieden de online uitgezonden kerkdiensten een ervaring van erbij horen?
5. Biedt de gemeente ook andere digitale vormen aan van contact maken, die bij haar past, zoals een kerk-app, een podcast, een gebedsserie, of korte beeldmeditaties?
6. Hoe is het beleid van de gemeente bij het mogelijk maken van livestreams bij uitvaarten en waar moet op worden gelet worden bij het maken van concrete afspraken?

Wordt de info over uw gemeente op de website rustig en helder aangeboden?

De kerk-app

Henrik Wienen begeleidde inmiddels meer dan zeshonderd gemeenten bij de ontwikkeling van een eigen kerk-app. Talloze mensen, waaronder ook heel veel ouderen, schrijft hij, hebben een smartphone, die de app blijken te omarmen. Een kerk-app versterkt de gemeenschap. Wienen geeft enkele tips, en het is goed om deze in een kerkenraad of beter nog, in een kleine hiertoe ingestelde commissie (met misschien ook enkele jonge mensen erin) te bespreken: Begin bij het waarom en laat het doel bepalend zijn voor de keuze. Ga vol van start, en nodig de hele gemeente in één keer uit. Check privacy. Kies kwaliteit.

De chatbot in het pastoraat?

Jack Esselink komt met enige regelmaat mensen tegen die met een AI-chatbot praten. Het zal de komende jaren waarschijnlijk alleen maar vaker gebeuren. Hij raadt pastorale bezoekwerkers, ouderlingen en predikanten aan om eens met zo’n chatbot te praten, om het ook zelf te ervaren. Zodat je iemand, die erover vertelt, niet meteen veroordeelt. Lees het artikel hier.

Gespreksvragen:

1. Deel ervaringen met AI, niet alleen door anekdotes te vertellen, of grappige antwoorden uit te wisselen, maar door een gesprek hierover door ieder afzonderlijk te laten voorbereiden en dan de opgedane ervaringen uit te wisselen.
2. Zie jij, in het algemeen, de technologische mogelijkheden van AI als bedreigend of juist veelbelovend?

Oplichting

Een heel andere insteek vinden we in het artikel van Oetze Deelstra over online oplichting. Hij geeft hiervan meerdere waargebeurde voorbeelden, van hulpvragen aan predikant, diaconie of gemeente die, oplichting bleken te zijn. Hij geeft meerdere tips hoe je waakzaam kunt zijn.

Gespreksvragen:

1. Is er een ‘protocol hulpvragen’ aanwezig, waarbij iedereen weet hoe te handelen? En is er één coördinator voor alle hulpvragen, van wie contactgegevens (bij voorkeur alleen email) op de website staan?
2. Worden hulpvragen gedocumenteerd?
3. Weet iedereen hoe te handelen bij verdachte e-mails?

Weet iedereen hoe waakzaam te zijn om online oplichting te voorkomen?

Influencers

Henk-Jan van Maanen bespreekt het fenomeen ‘jonge, christelijke influencers’, misschien wel te beschouwen als ‘online zendelingen’. Ook Van Maanen bespreekt de vraag: wat volgt er na de initiële ontmoeting? Hij laat zien hoe het nieuwe missionaire concept Guides (van Move Community) werkt en wat Credo Katholiek inhoudt. Digitale zendelingen en pioniers hebben, zo blijkt, zelf ook gemeenschap, begeleiding en verbinding met een lokale kerk nodig. En via Credo Katholiek kan een weg van inwijding in het christelijk geloof beginnen.

Vraag:

1. Verken op het internet zowel Guides als Credo Katholiek. Kijk bijvoorbeeld hoe de website   van Credo Katholiek is ingericht. Deze gaat vooral over de Rooms-katholieke kerk, maar wat treft je als bruikbaar voor de eigen website van jouw gemeente?
2. Ken je christelijke influencers, waar je mogelijk als gemeente contact mee kunt maken om te zien wat je voor elkaar zou kunnen betekenen?

Het Klooster in de Cloud

Ten slotte, hebt u wel eens van het ‘Klooster in de Cloud’ gehoord? Reintje Stomphorst nodigt u uit om het zelf te bezoeken. Je kunt meedoen met het morgen- en het avondgebed, participant worden en meedoen aan een chatgroep of je aanmelden voor een thuisretraite. En… je kunt samen koffiedrinken in het Cloudcafé! Er zijn inmiddels meer dan driehonderd participanten…