Preekschets Habakuk 3:17-19

Al zal de vijgenboom niet bloeien, al zal de wijnstok niets voortbrengen, al zal de oogst van de olijfboom tegenvallen, al zal er geen koren op de akkers staan, al zal er geen schaap meer in de kooien zijn en geen rund meer binnen de omheining – toch zal ik juichen voor de HEER, jubelen voor de God die mij redt. God, de HEER, is mijn kracht, hij maakt mijn voeten snel als hinden, hij laat mij over mijn bergen gaan.

Habakuk 3:17-19

Schriftlezing: Habakuk 3
Thema: God is mijn kracht

Zie ook

• Preekschets Habakuk 2:4

• Vijgenboom (Woordenboek voor Bijbellezers)

• Kindermoment bij Habakuk 2: God is mijn kracht

• Kindermoment bij Habakuk 3: God is bij mij, wat er ook gebeurt

Het eigene van de zondag

Toen Jezus naar de hemel ging beloofde Hij dat de heilige Geest over zijn apostelen zou komen. Zo zouden ze kracht ontvangen om overal van Jezus te kunnen getuigen (zie Handelingen 1:8). Die belofte is met Pinksteren vervuld. We leven in de tijd na Pinksteren. Het zou een tijd van kracht moeten zijn, maar in werkelijkheid is het een tijd van grote verwarring en van veel geweld en je krijgt het gevoel dat de verwarring steeds erger wordt en dat het geweld steeds dichterbij komt. Wie de profetieën van Habakuk leest, komt veel herkenbare dingen tegen: verwarring onder Gods kinderen en ook toenemend geweld. God maakt aan Habakuk duidelijk dat je het niet moet hebben van je grote mond maar van God die je kracht is.

Uitleg

Zie de preekschets Habakuk 2:4 voor algemene opmerkingen over de datering en het karakter van de profetieën van Habakuk.

Habakuk 3:17-19 is een tekst die bij velen bekend is maar dat wil niet zeggen dat deze tekst eenvoudig is. In de uitleg spelen verschillende vragen die beantwoord moeten worden.

Wat is het verband met het voorgaande? Sommige uitleggers menen dat er geen verband is met het voorgaande. Iemand als Van der Woude stelt dat deze verzen niet van Habakuk kunnen zijn omdat dat “een radicale ommekeer in zijn geloofsbeleven” zou vragen. Volgens hem zijn deze verzen een latere toevoeging die “uitdrukking geven aan het geloofsvertrouwen van Israëls gemeente”. Inderdaad is er een groot contrast tussen Habakuk 3:2-16 (waaruit diep ontzag spreekt voor het geweld van God tegen de Chaldeeën) en Habakuk 3:17-19 (waaruit grote vreugde spreekt over God die redding brengt). Maar in het geheel van dit hoofdstuk is de doorgaande lijn dat God oppermachtig is en dat geeft de vrijmoedigheid om Habakuk 3 te lezen zoals het gegeven wordt: als een eenheid.

Gaat het hier over een werkelijke situatie of over iets wat zou kunnen gebeuren? In NBG51 wordt uitgegaan van het tweede: “Al zou de vijgeboom niet bloeien …; al zouden de akkers geen spijs opleveren”. Maar de woordkeuze in het Hebreeuws verwijst naar een werkelijke situatie. Daarom moeten de werkwoorden niet met ‘zou’ en ‘zouden’ worden weergegeven maar met ‘zal’ en ‘zullen’. Zie o.m. de SV, de HSV en de NBV. De profeet lijdt onder de kaalslag die het gevolg is van het geweld van de Chaldeeën (Habakuk 1). Hij staat te trillen op zijn benen omdat hij getuige is van Gods geweld tegen de Chaldeeën (Habakuk 3).

Waarom worden vijgenboom en wijnstok genoemd? De vijgenboom en de wijnstok zijn in de Bijbel het symbool van de vrede. Zie 1 Koningen 5:5 (de beschrijving van de tijd van Salomo), Hosea 2:14 (de aankondiging van Gods oordeel over Israël en Juda), 2 Koningen 18:31-35 (propaganda van de koning van Assyrië), Micha 4:4 (de beschrijving van de vrede die gaat komen). Als de vijgenboom niet bloeit en de wijnstok niets voortbrengt, is alles verdwenen wat verwijst naar geluk en naar vrede.

Waarom worden olijfboom, koren, schapen en runderen genoemd? Olijfolie en koren wordt gebruikt om koeken te bakken. Als dat er niet meer is, is er gebrek aan de meest elementaire levensbehoeften. Als er geen schapen meer zijn, heb je geen wol, geen vlees, geen melk. Als de runderen dood zijn ben je voor het bewerken van het land aangewezen op je eigen kracht. De hopeloosheid van de situatie wordt hiermee geschetst.

Waarom zou je moeten juichen voor de HEER? De profeet laat zien dat dat niet opkomt uit de situatie. In zijn leven is geen enkele aanleiding tot blijdschap. Alles wat verwijst naar geluk en naar vrede is verdwenen. De situatie waarin hij zich bevindt is hopeloos. En toch … is hij niet zielig. Wat is zijn geheim? De God die hem redt! De profeet heeft in Habakuk 2:4 Gods antwoord ontvangen. Het leven valt hem niet mee maar hij weet zeker dat God hem redt en dat God hem kracht geeft en dat God hem een uitweg biedt. Die zekerheid zorgt ervoor dat hij middenin de moeite “toch” kan juichen voor de HEER.

Aanwijzingen voor de prediking

Probeer de tekst dichtbij de luisteraar te brengen door de tijd te schetsen waarin Habakuk leeft en door aandacht te geven aan de angst waarvan Habakuk getuigt. De tekst komt ook wat dichterbij als een uitleg wordt geboden van de concrete voorbeelden die Habakuk geeft.

Besteed aandacht aan de moeite van het leven, aan de lichamelijke pijn waar sommige mensen mee te kampen hebben, aan de psychische nood die mensen persoonlijk of in hun directe omgeving meemaken, aan de verwarring over alle wreedheden die mensen elkaar aandoen. Wees hierin mens onder de mensen!

Laat zien hoe God door Jezus Christus werkelijk de God is die mij redt.

Zet in de preek centraal wat Habakuk belijdt: “God, de HEER, is mijn kracht”. Habakuk belijdt dat in de moeite van zijn leven. Laat dat ook onze belijdenis zijn, als je het moeilijk hebt en zeker ook als het je goed gaat. Geef daarbij aandacht aan het voorbeeld dat Habakuk geeft van de hinden en het reizen door de bergen.

Liturgische aanwijzingen

Als inleiding op de Bijbellezing zou je het lied kunnen laten zingen dat is gedicht naar aanleiding van de tekst: “Al zou de vijgenboom niet bloeien” (Gezang 34 uit het Gereformeerd Kerkboek). Aansluitend kan dan Habakuk 3 gelezen worden. Bij de tekst passen heel goed: Psalm 18 en Psalm 46. Uit de bundel Opwekking zouden de nummers 331 (Breng dank aan de Eeuwige) en 585 (Er is een dag) gezongen kunnen worden.

Geraadpleegde literatuur

Een mooie eerste oriëntatie biedt de Studiebijbel in Perspectief. Verder heb ik dankbaar gebruik gemaakt van de uitleg die J. Ridderbos van het boek Habakuk geeft in de serie Korte Verklaring. Ook was de commentaar van A.S. van der Woude in de serie Prediking van het Oude Testament voor mij waardevol.