Bijbelwetenschappen

Harm van Grol geeft een recensie over het boek “Hoe God schitterde in afwezigheid: Bijbelse klaagliederen” van Henk van Hout.

Op de twee laatste zondagen in de Paastijd is nog iets van het liturgische spel herkenbaar dat de kerk ons heeft aangereikt in het aloude hoor-, lees- en overwegingsschema, ook wel lectionarium genoemd. Teksten uit het Johannesevangelie brengen ons terug naar de situatie van voor Pasen. We horen ze achterstevoren, alsof Pasen nog moet geschieden. We worden teruggeplaatst in de tijd. Doel: ons geheugen opfrissen. ‘Weet je nog…? Zie, Ik heb het jullie gezegd!’

‘Hij is gaan hemelen’ is een uitdrukking die we gebruiken als iemand sterft. Maar het interessante is dat de mensen die in de Bijbel ‘gaan hemelen’ juist heel levend zijn. Twee lezingen voor deze zondag staan daar op eigen wijze bij stil.

Over enkele dagen vieren we Hemelvaart, het begin van de tijd waarin Jezus niet meer fysiek en zichtbaar bij zijn volgelingen verblijft. De vraag van Judas die aan de evangelielezing voorafgaat, verwijst naar deze tijd: ‘Hoe komt het dat U zich aan ons zult tonen, maar niet aan de wereld?’ (Joh. 14,22). Het antwoord: de liefde voor Jezus overwint de fysieke afstand. Deze liefde zorgt ervoor dat de Vader en de Zoon bij de gelovige wonen. Het hemelse Jeruzalem is voor hem niet meer toekomstig en de woorden van Jezus geen verleden.

Een bijzondere overeenkomst: de ‘geboden, wetten en regels’ van Mozes draaien om het liefhebben (van de Heer) en het ‘nieuwe gebod’ van Jezus draait om het liefhebben (van elkaar). Liefde… eenmaal, andermaal. Maar een gebod om lief te hebben: is dat geen paradox, een schijnbare tegenstelling? Staat het niet teveel op gespannen voet met menselijke vrijheid en met kiezen uit overtuiging? Of zet juist deze wijze van formuleren pas echt aan het denken over de essentie van alle voorschriften die aan het volk en aan de leerlingen gegeven worden?

Bij de schepping van hemel en aarde lezen we over de Geest van God. Een krachtige stormwind raast over de wateren: er staat iets te gebeuren. Eeuwen later, wanneer de leerlingen bijeen zijn na de hemelvaart van Jezus, lezen we opnieuw over zo’n briesende wervelwind.

Erfgenaam zijn houdt ook een verantwoordelijkheid in: dat je recht doet aan de erflater, zijn erfenis niet te schande maakt. In de lezingen van vandaag komen we verschillende manieren tegen waarop op ‘erfenissen’ wordt gereageerd, met prachtige beelden van erfgenamen die het hebben gered uit een scala van verschrikkingen. En aan ons de vraag: Hoe gaan wij om met de erfenis van Jezus? Bij de overdracht van leiderschap wordt de erfenis van de voorganger meestal aanvaard, als deze een goede leider is geweest.

Het interessante van de Korinthebrieven is dat er zo nadrukkelijk wordt ingegaan op allerlei situaties en discussies die spelen in Korinthe. We krijgen echt een inkijkje in een christelijke gemeenschap en dan ook nog eens een die verre van ideaal was. Er waren partijschappen, er speelde van alles op het gebied van seksualiteit, er was onenigheid rondom de invulling van de gemeentesamenkomsten, enzovoorts. Bovendien boterde het tussen Paulus en de gemeenschap ook niet helemaal. Dit nummer van Schrift haalt een aantal van deze thema’s naar voren.

Paulus heeft het met regelmaat over het zijn van een dwaas voor Christus, Ruben van Wingerden maakt de analyse op wat Paulus daarmee bedoelt zou kunnen hebben. De dwaasheid wordt ook gebruikt als karakter, een typetje, en juist daar maakt Paulus handig gebruik van.